Говори и обраќања
23 октомври - Ден на македонската револуционерна борба
Сабота, 23 Октомври 2010

Обраќање на Претседателот на Република Македонија д-р Ѓорге Иванов на Свечената академија по повод 23 октомври, Денот на македонската револуционерна борба

Почитувани присутни,
Ценети екселенции,
Дами и господа,

На денешен ден  пред 117 години, во Солун, беа шестмина. Меѓу народот беа познати како даскали, екими, или едноставно акллии - учени луѓе. Тие на денешен ден, по тогашниот календар, посадија едно стебло кое низ годините растеше и се разгрануваше. Некогаш некои гранки на тоа стебло се потсушуваа, некои гранки соседите ги калемеа, други жестоко ги сечеа и сакатеа. Тоа стебло одолеа на многу непогоди, суши, студови и мразови. Беше на ветрометина, растеше на раскрсница. Секој недобронамерен патник, по некој белег и лузна му оставаше. Сепак не се даваше, жилавоста од коренот доаѓаше.

Веројатно со вакви зборови тој настан би го опишал книжарот Иван Хаџи Николов, а дијагнозата би ја дал д-р Христо Татарчев, така урокот би го раскажувале учителите Даме Груев, Петар Поп Арсов, Антон Димитров и Христо Батанџиев. Да, на денешен ден овие шестмина ја создадоа првата семакедонска организација. Организација која со тек на време си го менуваше името, но во сите нејзини имиња остануваа две придавки: „македонска“ и „револуционерна“. Токму затоа преку денешниот ден, сега веќе државен празник, го славиме и му се поклонуваме на делото на тие шестмина прометеи.

Го славиме денот на македонската револуционерна борба.

Водени од длабоката љубов кон Македонија и македонскиот народ, тие беа свесни за крепкоста на македонската ослободителна борба. Борба  пред која беа исправени бројни предизвици и странски пропаганди. Цврсто уверен дека слободата може единствено да се освои со сопствени сили, Иван Хаџи Николов, порача:

“Организацијата треба да биде самостојна и независна, да нема никакви врски и ангажмани со владите на соседните држави, за да не и влијаат и да не ја обвинуваат дека е орудие на некоја од тие влади и со тоа да предизвика противдејство од страна на другите соседни влади.“

Нивниот фаќел го прифатија десетина, стотина, илјадници следбеници. Многу од нив се и ученици на славните учители. Еден од највозвишените секако е Гоце Делчев. Светлината која кај народот ја симболизираше Свети Илија, овие следбеници ќе ја обединат на Илинден 1903 за да сјае до ден денешен.

Организираниот почеток на македонската револуционерна борба беше израз на најхрабрите и најобразованите луѓе од тоа време. Луѓе со бистра мисла и чисто срце. Херои кои сакаа да ја поврзат и обезбедат иднината за сите Македонци, без разлика на верската или етничката припадност во заедничка борба за државност. Нивната мисија беше да ги обединат напорите на слободољубивите Македонци, Власи, Албанци, Турци, подготвени да застанат под бајракот за ослободување на Македонија од ропството.

Организацијата од најраните денови се залага за братство на сите луѓе во Македонија. Првиот член од правилата гласел: „Секој што живее во европскиот дел на Турција без разлика на пол, националност или лични уверувања може да стане член на организацијата“. Оваа идеја ќе ја најдеме во сите документи на македонската револуционерна борба, во Крушевскиот манифест и сите други манифести. Затоа оваа идеја опстојува и се негува и од нашата генерација во Македонија.

По Илинденското востание организацијата се повеќе станува иницијална програма. Програма за македонскиот непокор, национална слобода, независност и еднаквост со другите европски народи и со сите слободни народи во светот.

Од пред точно сто години, во 1910 година оваа семакедонска организација го доби дефинитивното име: Внатрешна македонска револуционерна организација или ВМРО. Но во таа година дојде и расколот. Раскол кој беше една од причините за парализирањето на македонското национално и револуционерно движење и распарчувањето на Македонија и македонскиот народ во Балканските војни во 1912 и 1913 година.

Еден дел од организацијата отиде на „лево“, другиот дел на „десно“. Едните отидоа на „исток“, другите на „запад“.

Со почетокот на Првата светска војна македонските интелектуалци во странство го дигаат својот глас, Крсте Мисирков на 6 август 1915 година во говорот што го упатил до Општословенското собрание бара „Обединување на цела Македонија во една држава“. Македонската колонија во Петроград во „Македонски глас“ од октомври 1915 година печати апел на македонските патриоти до народните пратеници на Бугарија, Србија и Грција: Во апелот се вели „Македонија треба да биде самостојна, целосна и независна“.

Македонската емиграција во Швајцарија, организирана во бројни емигрантски политички друштва испраќа различни апели и меморандуми до Конференцијата на Втората интернационала, до Меѓународната конференција на Лигата на народите, до сите големи сили и потписнички на Версајскиот мир. Тие бараа да се обрне внимание на македонското прашање и да се воспостави статус на слободна Македонија во политички и црковен поглед.

За одбележување е апелот на „Женевското друштво за независна Македонија“, раководено од д-р Коцарев. Со апелот се повикуваат „сите Македонци без разлика на верата и народноста да заборават на поранешните омрази и лични расправии и да создадат цврсто јадро за единство и независност на Македонија, која не им припаѓа ни на Бугарите, ни  на Србите, ни на Грците, туку само на Македонците“.

Сите македонски друштва во Швајцарија по 1918 година се обединуваат и го формираат „Генерален совет на македонските друштва во Женева“. Во нивниот апел од јуни 1919 година се вели: „Ние Македонците бараме ова неприкосновено право (се мисли на идеите на Претседателот Вилсон за правата на народите на самоопределување) да се почитува, кога ќе стане збор за Македонија. Македонскиот народ ги има неопходните и потребните способности за самоуправа, бидејќи тој не е аморфна маса, ниту несвесна заедница... Слободна и независна Македонија благодарејќи пред сè на својата одлична географска положба, ќе послужи како обединителна врска меѓу балканските држави, ќе им дозволи да се среќаваат поинаку отколку со оружје и ќе придонесе за остварување на Балканска конфедерација“.

Во 1924 година се постигна договор за создавање на ВМРО (обединета) за сите делови на Македонија. Биле издадени Декларација и Манифест. Во овој програмски документ, манифест на ВМРО со нова политичка програма за единство во дејствувањето на македонските револуционерни сили, познат како „Мајски манифест“, меѓу другото стои: „ВМРО во својство на вистинска револуционерна сила се бори за ослободување и обединување на раскараните делови на Македонија во една наполно самостојна (независна) политичка единица во нејзините природни етнографски и географски граници.

Таа смета дека политичкото постоење на Македонија може да биде гарантирано само од сојузот на самостојно определените балкански народи во форма на една Балканска Федерација, која што единствено ќе може да ги парализира анексионистичките стремежи на постојните балкански држави, да го осигура правилното решавање на сите национални спорови, да го гарантира културниот развиток на сите етнографски малцинства“.

Во Манифестот се вели дека тоа е можно: „Кога борбата за ослободување на Македонија и за образувањето на Балканската Федерација ќе смета првенствено на обединетите револуционерни сили на целото македонско население, без разлика на вера и народност и кога таа борба ќе биде поведена во тесна соработка со другите балкански народи...“

Поради ваквите искажани ставови, набргу по објавувањето, ќе биде убиен еден од авторите на „Мајскиот Манифест“ и обновувачот на ВМРО, Тодор Александров.

Поради различните историски околности, основните програмски идеи на ВМРО ќе ги прифати работничкото движење, либералните и народни организации на Македонците, македонските литературни и културни организации, кои ќе ги вклучат во своите историски иницијативи. Едноставно, сите тие ќе ја комплетираат лепезата на македонското национално движење.

Во 1936 година поголема група Македонци, повеќето студенти, во Загреб изработија Декларација која ја потпишаа голем број македонски студенти надвор од Македонија. Оваа Декларација била всушност еден национално-политички документ кој останува доследен на македонската револуционерна борба. Дел од овие студенти, интелектуалци и познати Македонци,  во август 1936 година во Охрид ќе го организираат конгресот на МАНАПО.

Конгресот зазема една демократска, антифашистичка и македонско-патриотска ориентација. МАНАПО раширило широка дејност, придонесувајќи за активирање на пошироките општествени слоеви околу идејата за национална еманципација на Македонците. Врз организацијата е извршен жесток притисок од тогашната власт и во 1938 година таа престанува да постои. Голем дел од нејзините следбеници подоцна ќе се приклучат во народно ослободителното борба и во Комунистичката партија на Македонија.

Токму затоа доследен толкувач и реализатор на идеите и програмата на автентичната македонската револуционерна организација беше и партизанското движење за време на Втората светска војна. Тоа најдиректно ќе го искаже во својот реферат народниот херој Кузман Јосифовски – Питу на Преспанското советување, одржано на 2 август 1943 година. Во овој реферат посветен на 40-годишнината на Илинденското востание тој вели:

...”Денеска, кога македонскиот народ се наоѓа пред решителна борба за извојување на својата национална  слобода, споменот на Илинден треба повеќе од секојпат да светли пред очите на целиот македонски народ, пред лицето на сите чесни и слободољубиви Македонци, сите кои ја сакаат својата земја... ”

Методија Андонов – Ченто ќе се бори илинденските идеали да станат наша реалност. Жестоко за нив ќе се залага при подготовките за свикувањето на АСНОМ, особено на средбата на македонската делегација на Вис. Токму затоа и ќе биде избран за прв претседател на Президиумот на АСНОМ, меѓу народот познат и како прв претседател на Македонија.

Живиот сведок на двата Илиндени Панко Брашнаров, отварајќи го првото заседание на АСНОМ, ќе каже: “животворниот извор на слободата не секна. Македонија ја поделија, ропствата се сменија, но борбата на македонскиот народ не престана.”

Ченто, подоцна како избран пратеник во Собранието на НРМ и пратеник во Собранието на Југославија, поднесува амандман на Нацрт Уставот на ФНРЈ. Тој останува доследен на континуитетот на македонската револуционерна борба и токму негова заслуга е внесувањето на одредбата за правото на народите на самоопределување, вклучувајќи го правото за отцепување. Оваа одредба ќе остане во сите следни устави на тогашната држава.

Користејќи ја токму таа одредба, нашето Собрание на 25 јануари 1991 година ја донесе Декларацијата за сувереност на Република Македонија, отцепувајќи се од дотогашната федерација.

Брашнаров беше навистина сведок, но како и многумина други учесници на АСНОМ стана и жртва на илинденските идеали во новата држава. Ченто сакајќи одлуките на АСНОМ да станат нова македонска реалност, заврши во затвор една цела деценија. Цел еден период го избришаа неговото име и неговите заслуги од учебниците, од книгите, од историјата. Забранија дури и името да му се спомнува.

Почитувани,

На овој свечен ден сакам да ве информирам дека како Претседател на Република Македонија донесов одлука. Одлука со која постхумно го одликував Методија Андонов – Ченто со највисокиот Орден на Република Македонија за исклучителен придонес во остварувањето на вековниот стремеж на македонскиот народ за слобода и зачувување на својот идентитет и создавање на сопствена самостојна, суверена и демократска држава, како македонски деец, борец, државник и прв претседател на Президиумот на АСНОМ.

Со овој чин, најпосле, јавно му го оддадовме заслуженото признание за неговото дело. Овој голем син на Македонија целиот свој живот го посвети на  борбата за правата на македонскиот народ, со кој заедно се бореше и страдаше, и како таков беше прогонуван и затворан.

Ченто беше искрен патриот и чесен човек избран да го предводи народот во мугрите на слободна и независна Македонија.

Поклонувајќи се пред неговото големо дело, ние денес му оддаваме почит. Верувам дека нашата благодарност можеме најдобро да ја искажеме ако го негуваме аманетот кој ни го остави Ченто – заедно, сложно да ја чуваме Македонија, за да им ја предадеме на нашите потомци.

Почитувани,

Ниту еден државен празник не е празник само на една политичка партија, ниту само на една вера или етникум. 8-ми септември 1991-та, денот на независноста на Република Македонија е нераздвоен од 2 август 1944та, АСНОМ не ќе беше можен без 11 октомври 1941-та. Денот на востанието на Македонија е нераздвоен од Илинден 1903-та. Илинден 1903та не ќе беше можен ако не беше 23 октомври 1893-та година, ден кој го славиме како празник на македонската револуционерна борба.

Сите овие празници го симболизираат континуитетот на македонскиот стремеж кон слободата. Секој од овие празници е посветен на едно од скалилата по кои нашите предци се искачуваа за да го достигнат вековниот идеал. Идеал кој Јане Сандански го сублимира порачувајќи: “...да живееш значи да се бориш – поробениот за слобода, а слободниот за совршенство.“ Денес, ние и нашите деца ја живееме таа слобода.

Затоа, сакам да подвлечам дека тој што ги дели празниците на наши и ваши, го дели и народот на наш и ваш. Тие не и мислат добро на Македонија. Сите ние сме наши. Овој народ е еден и единствен, народ кој го сочинуваат сите граѓани на Република Македонија без разлика на вера, етничка или политичка припадност. Македонци, Албанци, Турци, Срби, Роми, Власи, Бошњаци. Христијани, муслимани, евреи, атеисти. И како што народот е еден и единствен, така и слободата е една, заедничка и неделива за сите нас. Ако слободата е единствена, зарем може нејзиното славење да биде поделено, партизирано?

Затоа, не треба да се затемнува овој светол празник кој ги обединува генерациите кои се бореа и изборија за нашата слобода и слободата на нашите деца. Затоа, празниците не треба да се делат на наши и ваши, бидејќи тоа е спротивно на идејата поради која денес ги одбележуваме. Празниците обединуваат бидејќи се заеднички, и ни припаѓаат на сите нас. Празници кои нè потсетуваат на заветите на нашите борци за слободна, независна, суверена, демократска и европска Македонија.

Почитувани,

Ние го исполнуваме заветот. Република Македонија од 1991 година достојно ги продолжува идеалите на следбениците на македонската револуционерна борба. Од славната Крушевска Република, од државотворниот АСНОМ. Република Македонија е демократска и правна држава која се темели врз почитувањето на човековите права и слободи. Држава чија големина лежи и во нејзината отвореност. Отвореност кон сите кои живеат во неа, но и кон соседите во регионот.

Таа наша македонска отвореност, како што сум кажал многупати, природно се надоврзува на благородната идеја на Европската унија, идејата за Обединета Европа. Таа наша отвореност е дел од визијата за европски мир, кој ја подразбира Европа како обединет и отворен простор, простор во кој има толеранција и славење на различностите. Каде секој со себе ќе ги носи своите права и својот идентитет. Простор во кој односите меѓу државите се темелат врз соработка, отвореност, демократија и почитување на човековите права, но и почитување на човековото достоинство.

Македонија и Балканот денес живеат со таа идеја за обединета Европа. Европа кон која природно припаѓаме. Затоа, Македонија и Балканот искрено се посветени на напорите за надминување, помирување и интегрирање. 
 
Почитувани,

Повторно и повторно, апелирам да се престане со дневно-политичките поделби! Само единствени и обединети околу стратешките цели ќе истраеме на нашиот пат. Пат кој води до целта која ги обединува  граѓаните на Република Македонија, независно од нивната верска, етничка или политичка припадност. Само заедно ќе успееме да ја оствариме нашата историска мисија. Просперитетна, посреќна, побогата и посплотена европска Македонија.

Потомци и следбеници на шестмината херои, на Делчев, Груев, Карев, Гули, потомци на славните Брашнаров, Чучков, Питу, Аголи, Ченто, на сите знајни и незнајни херои,

Нека ни е вечен Денот на Македонската револуционерна борба!

Да живее Република Македонија!

Постхумно одликуван Методија Андонов Ченто со ,,Орден на Република Македонија’’
Петок, 22 Октомври 2010

Обраќање на Претседателот на Република Македонија д-р Ѓорге Иванов по повод постхумното одликување на Методија Андонов Ченто со ,,Орден на Република Македонија’’ за исклучителен придонес во остварувањето на вековниот стремеж на македонскиот народ за слобода и зачувување на својот идентитет и создавање на сопствена, самостојна, суверена и демократска држава, како македонски деец, борец, државник и прв претседател на Президиумот на АСНОМ.

Почитувани членови на семејството Ченто,
Почитувани присутни,
Дами и господа,

Во пресрет на денот на македонската борба, денес исправаме една голема историска неправда. Денес постхумно го доделуваме нашето највисоко државно признание - Орденот на Република Македонија, на Методија Андонов – Ченто. Големиот борец за Македонија, кој на првото заседание на АСНОМ беше избран за претседател на Президиумот, врховното законодавно и извршно народно претставничко тело и највисок орган на државната власт на Демократска Македонија. Функција на која бил избран и на второто заседание на АСНОМ. А на третото заседание на АСНОМ избран за претседател на Народното собрание на Демократска Федеративна Македонија, односно Народна Република Македонија. Или меѓу народот познат како првиот претседател на Македонија.

Почитувани,

Роден во предвечерието на славното Илинденско востание, во 1902 година во Прилеп, Методија Андонов – Ченто израсна со слободарскиот дух од тоа време. Дух кој го осветлуваше неговиот пат во борбата за националните права на македонскиот народ. Правото на идентитет и самоопределување. За таа негова борба бил апсен и осудуван неколку пати од сите власти што биле на просторот на  денешна Република Македонија.
Политички и стопански е активен во кралството Југославија бранејќи ја македонската национална кауза и залагајќи се за поголема слобода на Македонците и отварање на училишта на македонски јазик.
Ченто е еден од организаторите на Илинденските демонстрации во Прилеп во 1940 година. За таа негова активност е затворен во затворот во Ада Циганлија и Велика Кикинда. По излегувањето од затвор се залага за воведување на мајчин македонски јазик во наставата во училиштата и повторно е уапсен како македонски националист и сепаратист, затворен и интерниран во Баина Башта при што е осуден на смрт. Одведен е дури на стрелање но во последен момент, поради новите околности што ја зафаќаат тогашна Југославија, на 15 април 1941 година е ослободен.
Од тоа време останале во сеќавање неговите зборови: “Не можете ниту Вие, ниту кој било друг да ни забрани нам и на нашите деца, дома и овде на часовите да зборуваме на својот мајчин македонски јазик, затоа што ние сме Македонци, а нашите деца се македонски деца. Ние Македонците имаме свој јазик и нашите деца имаат право да зборуваат насекаде на својот мајчин јазик.“
Од 1935 до 1940 година е претставник на прилепските трговци во Индустриско-трговската комора во Скопје, каде отворено се спротивставува на тогашната власт. За неговите изјави биле информирани редовно властите во Белград со оценка дека се сепаратистички и автономистички.

Во 1941 и 1942 година, неколку пати е апсен и задржуван во затворите во Прилеп и Битола, од страна на бугарската влст, затоа што повикува на борба против фашизмот . Тогаш јавно изјавува: “за да се спечали слободата има само еден пат: борба!“ која “може да има само една форма: општо оружано народно востание!“ Во 1943 година  е интерниран, близу бугарско-турската граница, а подоцна во логорот Чучулигово во близината на Петрич.
По ослободувањето од интернација. Ченто се среќава со Кузман Јосифовски – Питу, неговиот сограѓанин, кој е главната движечка сила за ослободувањето на Македонија. Питу многу добро ја знае улогата и дејноста на Ченто и му укажува зошто е потребно да се приклучи кон НОБ. Ченто веќе во октомври 1943 е на слободните територии во Дебарца. Именуван е за член на Главниот штаб, а подоцна и за претседател на Иницијативниот одбор за свикување на АСНОМ.
 
Воден од принципите, кои, според него, “во основа не се разликуваа од принципите на Илинденското востание и Крушевската Република“ тој се бореше илинденските идеали да станат денес наша реалност. Жестоко се залагаше за нив при подготовките за свикувањето на АСНОМ. Тогаш, Ченто има напишано: “Најважниот акт со кој првото македонско Народно Собрание ќе излезе, пред нашиот народ, ќе биде историската прокламација на полната национална слобода на Македонија. Со други зборови, тоа ќе стане радосен весник на вековниот идеал за слобода.“
Во јуни 1944 година заедно со Мане Чучков и Кирил Петрушев одат како македонска делегација на Вис. Имаат средба со Тито и го убедуваат дека македонскиот народ има право да ги ужива сите права што им припаѓаат и на другите народи.

Почитувани,

Отварајќи го првото заседание на АСНОМ, Панко Брашнаров, жив сведок на двата Илиндени ќе каже: “животворниот извор на слободата не секна. Македонија ја поделија, ропствата се сменија, но борбата на македонскиот народ не престана.”

Визијата на Ченто и на Брашнаров ја потврди и Манифестот на АСНОМ од 2 август 1944 година, во кој стои: Македонски народе, од тешките борби и пролеаната крв на најдобрите македонски синови излегува денес првото Народно Собрание, тој симбол на твојата слобода и изразител на твојот суверенитет, и ја прокламира пред цел свет полната национална слобода на македонскиот народ во ПРВАТА СЛОБОДНА МАКЕДОНСКА ДРЖАВА. Вековниот идеал на македонскиот народ се постигнува...“

Верен на демократските републикански традиции, како вистински народен трибун, Методија Андонов – Ченто ни го остави својот завет: “Се исполни вековната желба на македонскиот народ. Таа слобода и рамноправност ние ќе ја пазиме како зеница во окото...“

Ченто како избран пратеник во Собранието на НРМ и пратеник во Собранието на Југославија поднесува амандман на Нацрт Уставот на ФНРЈ и токму негова заслуга е внесувањето на одредбата за правото на народите на самоопределување, вклучувајќи го правото за отцепување. Користејќи ја токму таа одредба, нашето Собрание на 25 јануари 1991 година ја донесе Декларацијата за сувереност на Република Македонија, отцепувајќи се од дотогашната федерација.
Токму ова неговата искрена заложба за независна и демократска држава,  го доведе во судир со оние кои имаа поинакви планови за Македонија. Комунистичкото раководство ќе ги употреби сите можни средства против Ченто. Обвинуван е дека е против социјалистичка Југославија, дека е македонски националист и сепаратист, реакционер, застапник на буржоаска демократија.
Целта била јасна: негова целосна елиминација пред престојната Мировна конференција во Париз. Ченто имал желба да оди на Мировната конференција и да го постави барањето за правото на македонскиот народ на самоопределување.
Жестокиот притисок на тогашната власт е причина да се повлече од сите функции. Се вратил во Прилеп и се подготвувал да емигрира во САД. Набргу е уапсен и обвинет дека дејствува против Југославија, за обединување на Македонија под протекторат на САД.

Осудуван од Србите, затворан од Бугарите, сепак, најдолго се задржа и го изгуби своето здравје осуден од своите соборци во македонските затвори. Цел еден период неговото име и неговите заслуги беа избришани од учебниците, од книгите, од историјата. Забранија дури и името да му се спомнува. Токму затоа, Ченто е симбол на сите жртви од комунистичкиот режим чиј единствен грев беше што се залагаа за независна, демократска и просперитетна македонска држава.

Токму затоа, со денешниот чин сакаме да пратиме една јасна порака: Македонија никогаш нема да дозволи монтирани судски процеси, едноумие и тоталитаризам. Никогаш нема да дозволи нејзините синови да бидат заборавени. Никогаш нема да дозволи други да одлучуваат за нејзината судбина.

Почитувани,

Она за што Ченто мечтаеше, независна демократска македонска држава, конечно е остварено. Остварено е и духовното обединување на Македонците како дел од една слободна Европа и слободен свет.

Но, нашата задача не е завршена. Заветот кој Ченто ни го остави не смееме да го заборавиме, особено сега кога Македонија е исправена пред историски предизвици. Кога сите ние треба да застанеме под знамето на независна Македонија. Само сплотени, можеме да ја вардиме слободата, независноста и демократскиот поредок. Само сплотени можеме да ја чуваме Македонија, и не треба да има сомнеж дека тоа и ќе го направиме. На тоа не обврзува Ченто. Не обврзуваат нашите славни претци. На тоа не обврзуваат и генерациите кои следат.

Ви благодарам.

60-годишнина од донесувањето на Европската конвенција за човекови права на Советот на Европа
Вторник, 19 Октомври 2010

Обраќање на Претседателот на Република Македонија д-р Ѓорге Иванов на 60-годишнината од донесувањето на Европската конвенција за човекови права на Советот на Европа

Почитуван генерален секретар на Советот на Европа г-дин Јагланд,
Почитуван генерален секретар на ООН г-дин Бан Ки Мун,
Почитуван претставници на земјите членки на Советот на Европа,
Дами и господа,
 
Со посебна чест се обраќам денес, по извонредно значаен повод за граѓаните на Европа. Задоволството за мене е уште поголемо што се обраќам во време кога мојата земја, Република Македонија претседава со Комитетот на министри на Советот на Европа, токму кога се прославува ваков значаен јубилеј.
Пред шеесет години, кога со прифаќањето на Европската конвенција за заштита на човековите права  европските држави се откажаа од дел од својата неприкосновена сувереност, оваа значајна, но и чувствителна област – човековите слободи и права доби афирмација преку повисока инстанца на заштита.

Почитувани,
 
Неспорно тогаш поставениот систем ја оправда својата основна функција - да понуди гаранции за заштита на основните човекови права во европските држави, но и да биде главна алатка во рацете на европските граѓани во ситуациите кога нивните загарантирани индивидуални права се загрозени или повредени, овозможувајќи за првпат во историјата индивидуална акција на граѓанинот и можност за негово директно обраќање пред еден меѓународен судски орган -Европскиот суд за човекови права. Но, и повеке од ова, контролниот механизам на Конвенцијата овозможи коректив и на „демократските недостатоци“ на националните правни системи. Пресудите на Европскиот суд за човекови права влијаеа врз отстранување на правните дефекти и усвојувањето и примената на домашен план на правни стандарди и принципи за заштита на човековите права кои се компатибилни со Конвенцијата.

Заштитата на човековите права, демократијата и владеењето на правото - основните вредности што ги промовира Советот на Европа, се област која што постојано се менува, надградува и прилагодува. Четиринаесетте усвоени Протоколи кон Конвенцијата се релевантен показател на ваквиот развој. Но, на овој значаен јубилеј не треба да зборуваме само за минатото и да го славиме постигнатиот успех. Свесни дека ништо, па ни овој систем не е совршено  треба да зборуваме и за иднината и за актуелниот предизвик поврзан со обезбедувањето на  ефикасност на контролниот механизам на Европската конвенција за човекови права.

Почитувани,

Сите ние сме горди што Конвенцијата одамна ги надмина границите на европскиот континент и служи како позитивен пример од кој црпат инспирација голем број на механизми за заштита на човековите права низ светот. Во овој контекст, сакам да посочам дека ме радува фактот што овој јубилеј го прославуваме заедно со Генералниот секретар на Обединетите нации. Потребата од наша континуирана соработка е разбирлива.

Дами и Господа,

За прв пат, од нашето зачленување во Советот на Европа,  како држава имаме чест да претседаваме со најстарата пан-европска организација која ја претставува „европската правна совест и свест“ и ги обединува заложбите на 47-те земји членки во нивните напори за делење на заедничките вредности.
Реформата на системот за заштита на човековите права, воспоставен со Конвенцијата е еден од главните приоритети и предизвици на Советот на Европа денес. Тоа е еден од приоритетите и на Македонското претседателство.
За Европскиот суд за човекови права да функционира за исполнување на својата цел неопходно е неговите одлуки да бидат во целост почитувани и спроведувани од страна на сите земји-членки.
Мора да се зајакне улогата на Судот и на Комитетот на министри, за да се стави крај на непочитувањето на Европската конвенција за човекови права од оредени земји членки. Македонското претседавање се надоврза на активностите од Интерлакен-процесот и организираше Конференција посветена на принципот на супсидијарност, за интегрирање на правните случаи на Судот во националното законодавство и практика. Со тоа даваме наш придонес кон реформата на Европскиот суд за човекови права.
Би сакал да го споменам, како процес од извонредно значење, и пристапувањето на Европската унија кон Конвенцијата и да ја поздравам цврстата определба и започнатите активности за практична реализација на овој голем и сложен проект.

Дами и господа,

Денес ви се обраќам како Претседател на земјата претседавач на Комитетот на Министри на Советот на Европа, но истовремено и избран претставник на граѓаните на Република Македонија. Денес, кога ги славиме бројните и неоспорни придобивки од Конвенцијата, ние во Македонија преку Охридскиот Рамковен Договор не само што ги почитуваме туку и ги надградуваме воспоставените стандарди на Конвенцијата. Сепак, морам да нагласам дека дел од овие принципи во некои Европски институции не се применуваат кон нас, кон граѓаните на Република Македонија, пред се поради политички притисок од една земја членка. Ваквиот меч со две острици повеќе боли кога удира во најсветлата придобивка од демократијата – човековите слободи и права, но особено човековото достоинство.
Денес сме собрани тука, на местото каде основните човекови права и слободи се афирмираат, се почитуваат, се промовираат и се заштитуваат. Тука, каде што се слават различностите, каде се вреднуваат и повеќе бројните и помалку бројните и најмалите. Тука, каде што се поздравува индивидуалноста, исто како и колективноста.
Се сеќавам на некои дебати пред 15 години во овој дом на човековите права, кога одредени политичари на земји членки се обидуваа да го оспорат правото на македонскиот народ и на македонецот како дел од европскиот етно-културен мозаик, да се само-идентификува онака како што се чувствува.
Но, денес сум горд и како Претседател на Република Македонија, но и како македонец, што во името на сите држави членки на Советот на Европа, можам да ги испратам благородните пораки за промоција на човековите права во Европа, токму на мојот мајчин македонски јазик.

Од тука, од оваа куќа би сакал да укажам голема благодарност на пратениците на Парламентарната асамблеја на Советот на Европа, зашто вие бевте најголемите поддржувачи на членството на нашата земја и на правото на македонците да бидат македонци. Денес, нема ниту една држава, ниту една влада и ниту една сила која може да му го оспори правото на македонците да бидат македонци, бидејќи човековите права се и посилни и потрајни од минливоста на одредени влади или одредени политичари.
Почитувани, дозволете ми да бидам краток и јасен во однос на почитувањето на Конвенцијата. Најголемиот проблем е што премногу зборуваме, а премалку реализираме. Ние, како генерација, мораме одново и одново да ја препрочитуваме Конвенцијата која е фундамент на она што треба да го развиваме, таа е темелот на Европскиот дом.

Дами и господа,

Ќе завршам. Горд сум што денес, овде, со вас присутните, и со сите граѓани на Европа го славам овој многу значаен јубилеј на кој го величаме овој голем успех на човештвото.  Овој систем воспоставен со Европската конвенција за заштита на човековите права што влијаеше врз демократскиот развој на Европа мораме да го сочуваме, унапредуваме и усовршуваме.

Ви благодарам.

Oтворање на 31-от Филмски фестивал “Браќа Манаки“
Сабота, 16 Октомври 2010

Oбраќање на Претседателот на Република Македонија д-р Ѓорге Иванов, на отворањето на 31-от Филмски фестивал “Браќа Манаки“

Почитувани,

Ми претставува особена чест и задоволство да ве поздравам како покровител на фестивалот посветен на седмата, обединувачка уметност. Филмот ги поврзува народите и културите исто онолку успешно колку што во себе ги сплотува речиси сите други уметности.

Веќе три децении меѓународниот Филмски фестивал “Браќа Манаки“ е мост на културата кој најнепосредно ја поврзува македонската публика со извонредно значајните македонски, европски и светски филмски остварувања. Промовирајќи ги различните филмски естетики и значењето на филмската фотографија тој е своевидна промоција на Македонија во светот, на нашата кинематографија и пошироко на нашата култура.

Почитувани,

Оваа година, повторно, празникот на филмот го славиме на вистинското место, во Битола.

Денес сме тука благодарение на граѓаните на Битола. Благодарение на нивната посветеност, максималната поддршка и љубов кон фестивалот. Впрочем, за тоа најдобро зборуваат и корените на манифестацијата.

Овој фестивал изникна од семето кое го посеаја првите македонски и балкански сниматели, браќата Јанаќи и Милтон Манаки. Со своето визионерство пред повеќе од еден век браќата Манаки ја внесоа Битола и Македонија на светската филмска мапа. Низ објективот на познатата “Камера 300“ тие ја промовираа и афирмираа нашата историја, култура, секојдневие. Велат, една слика вреди колку илјада зборови. Тогаш, можеме да претпоставиме колкава е културно - историската вредност на илјадниците метри филмски ленти кои славните браќа ни ги оставија во наследство. Затоа, горди сме на нив, како што сме горди на овој значаен фестивал.

Почитувани,

Со верба дека очекувањата на публиката за високо квалитетен репертоар ќе бидат исполнувани и во годините и децениите кои претстојат, го прогласувам 31-от Филмски фестивал “Браќа Манаки“ за отворен.

Ви благодарам.

Четврти меѓународен конгрес ,,Исламска цивилизација на Балканот“
Четврток, 14 Октомври 2010

Обраќање на Претседателот на Република Македонија д-р Ѓорге Иванов на Четвртиот меѓународен конгрес ,,Исламска цивилизација на Балканот“

Почитувани,

Ми претставува особена чест да ве поздравам тука, во храмот на науката и уметноста, како покровител, но и како учесник на Четвртиот меѓународен конгрес “Исламска цивилизација на Балканот“.

Културното наследство на Балканот, во секој историски период, сведочи за комплексноста на животот кој го граделе различни луѓе, различни религиски, етнички и јазични заедници. Тие честопати се конфронтирале, судирале но и знаеле да најдат модел на коегзистенција, взаемна почит и заеднички интерес.

Со оглед на фактот што Балканот е простор меѓу Истокот и Западот, меѓу хеленистичката и римската сфера на влијание. Балканот е едноставно место на среќавање на големи цивилизации и култури кои со себе го носеле богатството на различностите на овие простори. Но истовремено Балканот бил и предизвик  на кој требало да се реагира на соодветен начин.

На Балканот поделбата на христијанството на православие и католицизам, предизвикала многу трауми и мачни моменти, особено за богомилите. Различните христијански цркви живееле една покрај друга, негувајќи заедничка културна рамка во која се наоѓале спротивставените православни и католички влијанија, грчкиот алафавит,  римската абецеда, глаголицата, кирилицата.

Два века пред распадот на Византија, Балканот страдал од политичка нестабилност и од внатрешни борби меѓу грчки, словенски, венецијански господари и стопани. Во една таква атмосфера на Балканот доаѓат Османлиите и исламската цивилизација.

Во многу национални истории на Балканот доаѓањето на Исламот и на Османската власт се толкува како почеток на еден нов мрачен период од кој балканските христијани никогаш нема целосно да се повратат.

Меѓутоа, историските факти укажуваат на нешто сосем друго. На пример како што наведува Марк Мазовер, инаку многу добар познавач на балканските прилики: На местото на старите господари дошле нови. Османските војници (и муслимани и христијани) биле наградувани со имоти, а некои од старите византиски работни задолженија останале на сила. Угледни грчки и словенски семејства го прифатиле исламот и влегле во османската елита; некои успеале, за кратко време, да ги задржат имотите без да ја сменат верата.

Бескрајните војни кои беснееле во четиринаесетиот век на Балканот  биле заменети со стабилност што ја донела организираната османска држава. Тој период во историјата, особено во 16 и 17 век е наречен „Pax Ottomana“.

Во 18 и 19 век состојбите се промениле. Империјата се соочила со нови тешкотии произлезени од непрекинатото војување. Во тоа време Балканот обезбедувал околу две третини од даноците на целата Империја. Најголемиот товар паднал врз селанството. Се јавува ајдуштвото. На Балканот доаѓаат идеите од Француската револуција. Почнуваат востанијата, се создаваат нови држави. Повторно има нови поделби и Балканот станува простор кој тешко може да се дефинира.

По запознавањето на исламот, балканските народи почнуваат потолерантно да мислат за луѓето од друга религија и друго политичко убедување. Се јавила реакција со желба за самоодржување. Се зацврстило чуството на припадност кон одредена заедница и поттикот за јуначки дела. Се чуствувало влијанието врз книжевноста, особено љубовната лирика, врз народното творештво, на епиката. Се чуствува влијанието врз музиката.

Османлиското градинарство и особено цвеќарство го менува ликот на балканските градови и села. Секаде се сади цвеќе, посебно трендафили, лалиња, јасмин. Се садат овошни насади кои претходно ги немало на Балканот: смокви, бадеми, кајсии, дињи, лубеници и различни зачини. Почнува да се одгледува пченката. Огромно е влијанието за создавање нови занаети и услуги: бакарни садови,  производи од кожа, од памук и од свила. Огромно е влијанието врз сите балкански кујни. Храната станува се поразновидна, со специјалитети кои опстоиле до ден денес.

Исламската цивилизација на Балканот, чие значење е еднакво на значењето на христијанската цивилизација, суштински влијае врз физиономијата и богатството на нашите култури и општества.

Поуката од тоа е дека  Балканот е мирен и стабилен, но и самиот продуцира мир, стабилност и безбеднос единствено кога е на отворен простор. Тогаш, Балканот ја има онаа способност да ги помирува различностите, да ги сплотува културите и цивилизациите, да создава трајни вредности.

Почитувани,

Во Македонија соживотот меѓу Христијанството и Исламот може да се види речиси на секој чекор. Од споделените светилишта, каде и христијаните и муслиманите заедно се молат на Бога, преку традицијата на заедничко празнување на најзначајните верски празници.

Ние имаме Собрание, Влада, општини, во кои заедно работат и високи функционери и обични службеници од различни религии. Македонија имаше Претседател кој не припаѓа на мнозинската верска заедница. Ние сме земјата која на светот му ја даде Мајка Тереза, која денес е почитувана од сите во нашиот регион, независно од нивната религија. Заедништво кое се искажува во речиси сите сфери.  ние доживуваме обнова на религиозните чуства кај нашите граѓани, независно дали станува збор за христијани, муслимани, евреи. Оваа природна реакција е враќање на некои подзаборавени вредности, но и обид да се дадат нови одговори на модерното време. Разбирливо е дека има реакции, понекогаш и загриженост од обновата и новите форми на религиозниот живот во Македонија. Затоа, мораме да се спознаеме подобро, да инсистираме на сознанието дека почитувањето на сопствената религија не е акт насочен против некого. Исто како што слободата на граѓаните кои не припаѓаат на одредена религија, кои секако имаат право да постапуваат спротивно на религиските правила, не може и не смее да се сфати како атак врз религијата. Македонската мултиетничност и мултиконфесионалност, не значат ограничување на градењето верски објекти, ограничување на учењето на религиите, за да не се навреди другиот. Напротив, тие значат слободно славење на религијата, како и слобода да не се слави ниту една религија.

Секако, религијата не смее да се наметнува, и не смее да заплашува. За да биде витален, еден систем на верување мора да биде отворен и да им даде на верниците можност соодветно да одговорат на прашањето на сомнежот. Силната религија не врши присилиа врз своите верници, силната религија нив ги привлекува како светлина во ноќта.

Нашиот исклучителен придонес како земја во која религии, традиции и разни етнички групи соработуваат за градењето на заеднички дом и се во потрагата по одговорите на некои вечни прашања, е доказ дека е можна подобра иднина за регионот, Европа и светот.

Со увереност дека овој значаен, четврти меѓународен конгрес, ќе фрли ново светло врз вредностите на исламската цивилизација на Балканот, Ви посакувам успешна и плодна работа.

Ви благодарам.

Признание “Повелба на Република Македонија” за Владислав Барчиковски
Четврток, 14 Октомври 2010

Обраќање на Претседателот на Република Македонија д-р Ѓорге Иванов по повод доделување на
признание “Повелба на Република Македонија” на Владислав Барчиковски

Почитуван г-дин Барчиковски,
Почитувани членови на семејството Барчиковски,
Почитуван амбасадор на Република Полска,
Дами и господа,

Имам голема чест и задоволство да ви се обратам по повод доделувањето на „Повелба на Македонија“ на Бригадниот генерал, професор д-р Владислав Барчиковски.

Денес на церемонијата на доделувањето на признанието „Повелба на Македонија“ на доктор Владислав Барчиковски, имаме извонредна можност да се поклониме пред неговата научна големина и пред неговата хуманитарна дејност.

Господинот Владислав Барчиковски како доктор својот живот го посвети на помаѓање на луѓето и вo организирање и спроведување на активности на хуманитарен план. Во рамките на своите ангажмани, доктор Барчиковски несебично се ангажираше во згрижувањето и пружањето лекарска помош на Македонците-бегалци (партизани и цивили) во Република Полска кон крајот и почетокот на граѓанската војна во Грција (1946-1949).
Со овој придонес доктор Барчиковски остави траен залог во зацврстувањето на пријателските односи меѓу македонскиот и полскиот народ.

Помаѓањето на ранетите и болните не беше само обичен медицински третман. Тоа беше и зацелување на душевните рани на луѓе кои ги изгубија своите домови и ги оставија своите најблиски заминувајќи на одалеченост од илјадници километри. Освен професионална медицинска нега, доктор Барчиковски заедно со своите полски колеги и сограѓани, на своите пациенти им го дарија и своето срце.

Сево ова никогаш нема да биде заборавено од сите оние кои поминаа низ медицинските третмани и од нивните семејства. Денеска со нас се и неколку од пациентите на доктор Барчиковски, живи сведоци на неговата хуманост и професионалност. Тие се и живи сведоци на една голгота на македонскиот народ чии рани сеуште не се исцелени и која се надеваме дека нема никогаш да се повтори, никому.

Почитувани,

Македонија има одговорност да ги слави своите пријатели и да не ги заборави сите собитија од својата историја. Само така ќе можеме  без товар и премолчени вистини од минатото да се сочиме со сегашноста и подготвени да ја пречекаме иднината.

Докторе Барчиковски, вие сте апсолутен пример дека не постојат бариери кога е во прашање талентот, волјата и истрајноста. Хуманоста и грижата за луѓето не можат да ја спречат ниту војни, ниту тоталитарни режими, ниту било какви историски неприлики.

На крајот дозволете ми уште еднаш во името на сите македонски граѓани, во името на Република Македонија и во мое лично име да ви ја искажам сета почит и благодарност со надеж дека вашите несебични и големи дела ќе бидат инспирација за сегашните и идни генерации во Македонија и во вашата родна Полска , да ги применуваат добрите дела во секојдневното живеење со сите луѓе и секако со тоа да придонесат за подобар и похуман  свет.

 
Почеток < Пред 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 Следно > Крај
Страница 57 од 63