Говори и обраќања
narodna_tehnika
Обраќање на церемонија за доделување на признанието „Повелба на Република Македонија" на Сојузот на здруженија за техничка култура на Република Македонија ‒ Народна техника на Република Македонија
Петок, 16 Декември 2016

Почитувани членови на Сојузот на здруженија за техничка култура на Република Македонија ‒ Народна техника на Република Македонија,
Драги гости,
Дами и господа,

2016-та е година на јубилеји. Годинава се потсетуваме на сите институциите и организации кои со својата многудецениска работа ги градеа и развиваа капацитетите што ни овозможија пред 25 години да станеме независна и суверена држава.

Меѓу бројните славенички организации и институции една има уникатно место. Тоа е Народната техника на Република Македонија. Некој ќе праша во што се состои уникатната природа на оваа организација? Зошто Народна техника е поразлична од другите? Зарем ова не е само едно здружение на аматери?

Ќе почнам од последното прашање. Зборот аматер денес нема толку позитивно значење. Но, оригиналниот, латински зборот amator значи вљубеник. Во таа, оригинална и вистинска смисла на зборот, Народна техника е здружение на вљубеници во техничките и применетите науки.

Како таква, Народна техника е центар за сестрани луѓе кои се подготвени да ги развиваат своите многубројни технички таленти и дарови. Ова е место за луѓе кои излегуваат од шаблоните на тесната струка и професија, и се подготвени да зачекорат во фасцинантната авантура на техниката.

Затоа, како Претседател на Република Македонија, но и како технофил, чест ми е да бидам покровител на прославата на седум деценискиот јубилеј од основањето на Сојузот на здруженија за техничка култура на Република Македонија ‒ Народна техника на Република.

Дами и господа,

Техничката култура е неизоставен дел од севкупната култура и е клучен елемент за развојот на секој поединец.

Уште од антиката, образованието подразбирало три стадиуми. Во првиот стадиум човек треба да на научи две нешта - гимнастика како вештина на телото и музика, како храна на душата. Штом ќе ги совлада овие две дисциплини, човек се стекнува со мнение – doxa. Вториот стадиум низ кој минувале младите е tehna, односно учење техничките вештини. Дури откако ќе ги совлада овие вештини, младиот човек продолжува кон третиот стадиум на образованието – paideia. Тогаш станува свој човек.

Народна техника е дел од вториот, клучен стадиум на човековото образование. Како најорганизирана форма за техничко воспитување и образование, Народна техника придонесува за зголемување на интересот на младите за креативноста и иновативноста на техничкото творештво. Оттука сите активности кои на ова поле ги спроведува Народна техника имаат огромно значење за образованието, културата, но и воопшто за развојот на нашето општество и како такви придонесуваат за доближување на Република Македонија кон најновите текови и достигнувања во европски и светски рамки.

Доволно е да ја погледнеме импресивната листата на активности, натпревари, конкурси, инцијативи, програмски содржини, иницирани и реализирани од Сојузот. Особено е импресивен бројот на учесници кои во изминатите седум децении биле дел од наведените активности. Како гостин на дел од овие манифестации имав можност лично да се уверам во ентузијазмот и посветеноста на младите излагачи чија креативност и вештина заслужуваат највисоки оценки.

Драги пријатели,

Живееме во време кога техничко-технолошките иновации го движат и обликуваат светот, кога научната фантастика станува фантастична наука. Не само што треба да бидеме во чекор со новото време туку преку сопствената креативност, интелигенција и љубопитност, но и пожртвувана работа и огромен труд да бидеме креатори на развојот и иновациите.

Верувам дека Повелбата на Република Македонија е соодветно признание и чин на благодарност за илјадниците ученици, наставници, ентузијасти, волонтери и аматери кои се вградија во седумте децении постоење на Сојузот на здруженија за техничка култура на Република Македонија ‒ Народна техника на Република Македонија. Тие беа, се и понатаму ќе бидат ударна сила на Народна техника.

Повелбата е и дополнителен поттик за поголема ревност што секако ќе донесе уште поголеми постигнувања. Не се сомневам дека и понатаму вашите членови ќе се закитуваат со медали и признанија на најпрестижните меѓународни натпревари и достојно ќе ја претставуваат Република Македонија.

Исто така сум убеден дека и понатаму од вашите членови ќе произлегуваат истакнати академици, професори, инженери кои со својата креативност и умешност ќе бидат подвижници на развојот и напредокот на нашата татковина.

Во оваа пригода би сакал и да ја потврдам мојата лична, но и поддршката на македонските институции на вашата дејност и работа. Како и досега така и во иднина со задоволство ќе ги следиме, помагаме и промовираме вашите достигнувања и постигнувања.

На крајот од моево обраќање би сакал од сè срце да ви посакам уште многу и многу години плодна и успешна работа. Ја користам можноста да ви посакам и многу здравје, среќа и успех во новата 2017 година.

Ви благодарам.
01

SvKliment
Обраќање на свечената академија по повод државниот празник 8 декември – „Св. Климент Охридски“
Среда, 07 Декември 2016


svecena_akademija_9Почитувани граѓани на Република Македонија,


Ценети присутни,

Дами и господа,

Драги пријатели,

Меѓу бројните поуки, слова и житија што ни ги остави Климент Охридски, прва е општата поука за апостол, маченик или светител. Упатувајќи нè како да ги славиме празниците на светиите, Климент нè поучува дека ние, пред сè, треба да се угледаме на нивната чистота, на нивниот добар живот и на нивното угодување на Бога.

Како скромен, пожртвуван и понизен човек, тој сигурно не ја напишал оваа поука за себе. Пишувајќи ја, тој пред очите на своето срце ги имал сите големи луѓе на верата на кои и самиот тој се угледувал. Климент не ни сонувал дека еден ден, благодарниот народ ќе ја примени неговата поука за да го празнува токму него.

Но, со што Климент Охридски заслужи ние денес да го примениме неговото слово за него самиот?

Кои се неговите дела со кои нè задолжил толку многу?

Секое дело можеме да го споредиме со пченично зрно. Зрното може да се изеде и краткорочно да нè засити или да се засади и преку плодот долгорочно да нè храни. Но, семето ќе дава добар плод, само ако падне на плодна почва, наводнувана од чистиот извор на животворна вода.

Како и семето, така и делото да продолжи и да даде богат плод, неопходни се две нешта.

Прво, неопходно е да се остави писмена трага или завет што ќе ги содржи основните начела, вредности и принципи на делото. Ваквата писмена трага е еден вид  карта што треба да им помогне на следбениците да останат на вистинскиот пат.

Второ, неопходно е да се вложува во следната генерација следбеници на патот.

Зошто ова e важно? Ако имаме писмо или завет, но немаме нова генерација, тоа писмо ќе заврши на трошните полици во некоја прашлива библиотека.

Ако, пак имаме ученици, но без писмена трага, без карта во рацетe, тие многу лесно можат да скршнат од зацртаниот пат и да се изгубат во некој темен лавиринт на бесперспективност, а изворната порака да се изврти во нејзината спротивност. Само кога овие два принципa ќе се спојат во едно, можеме да очекуваме делото да продолжи да се шири и тоа со експоненцијален раст. Од едно зрно, десет, од десет, сто...

Свесно или не, светите Кирил и Методиј го примениле токму овој принцип во проширувањето на своето дело. Тие составија азбука и ја препеаја Библијата на старословенски јазик. Тоа е писмениот траг, заветот, картата. Но, истовремено, тие создадоа генерација посветени ученици, меѓу кои и Климент Охридски, за истрајно да продолжат по нивниот пат.

Оваа втора генерација ученици, преку Охридската книжевна школа, образуваа трета генерација од 3500 ученици.

А тие 3500 ученици се распрснаа низ целиот словенски свет каде описменија и покрстија милиони луѓе. Со тоа, тие придонесоа за просветно, духовно и морално издигнување на словенските народи.

Во текот на оваа 2016 година имавме единствена можност да се потсетиме на ова големо духовно, образовно и културно патешествие на Словенството и тоа преку животот и делото на нашиот голем народен учител – св. Климент Охридски.

svecena_akademija_2Дами и господа,

Како претседател на Република Македонија ја имав честа да бидам покровител на свеченостите на кои се сеќававме на св. Климент. Годината беше збогатена со бројни свечени академии, конференции, конкурси, концерти и изложби со кои достојно се одбележа споменот на големиот народен светител и просветител.

На овие свечени настани се потсетивме дека Македонија е библиска земја, преку која христијанството дојде во Европа.

Земја по која чекореле апостолите, земја од која произлегле бројни црковни отци, мислители и служители на раната црква, чиј глас се слушал надалеку и чии дела биле пример за многумина.

Зборувавме за нашите цркви и манастири кои се преполни со фреските на македонските светители и маченици, чии животни приказни биле охрабрување за многумина.

Се присетивме на нашите духовни центри кои со векови биле засолниште за прогонетите, дом на бездомните, извор за жедните и храна за гладните.

Бевме присутни во нашата духовна и културна престолнина – Охрид, во која некогаш имало дури 365 цркви, по една за секој ден од годината. Тоа било седиштето и на Охридската книжевна школа чии ученици станаа учители на целиот словенски свет!

Затоа и се нарекуваме прв христијански народ во Европа!

Затоа и нè сметале за учители на Словенството и  за просветители на непросветените!

Имаме неверојатно богато духовно и културно наследство со кое ретко кој народ може да се пофали.

Но, колку е поголемо нашето наследство, толку  е поголема  нашата одговорност.

Колку повеќе ни е пренесено од предците, толку повеќе треба да им оставиме на потомците.

Колку повеќе имаме, толку повеќе се очекува од нас.

А имаме многу, благодарение и на св. Климент.

Како проповедник и педагог, тој кај народот создал жед за вистината, ја утврдил верата и ги развил навиките на срцето. Ги охрабрувал да отфрлат од себе секаква злоба, јарост, гнев, клевета, користољубие и срамни дела, и да ги возљубат мирот, кроткоста, трезвеноста, љубовта кон сиромасите, гостопримството, постот, чистотата. Ги охрабрувал да си помагаат еден на друг... да пројават ревност кон добрите дела, братољубието, воздржаноста.

На едно место тој вели: „Да се обновиме со добрина и со чистота, и животот да ни биде достоен по светост, а не само по име да се нарекуваме христијани! Откако ќе се оддадеме на духовен подвиг, еден друг да се натпреваруваме во добрина..."

Ова се само дел од бројните светиклиментови учења што метафорично сме ги примиле преку мајчиното млеко и преку навиките што ни ги всадиле нашите родители. Тоа се учења кои се пренесувале од постари на помлади, од учители на ученици. Трпеливоста, истрајноста, добрината, гостопримството и другите навики на срцето кај нас опстанале повеќе од еден милениум. А, тие навики на срцето се она што го прави народот она што е. Ретки се луѓето како Климент кои продолжиле да живеат преку карактерот што го всадиле кај народот.

Св. Климент Охридски е втемелувач и на нашиот јазик, кој заедно со верата ни даде творечка слобода тогаш кога бевме политички поробени. Ни даде духовна сила, тогаш кога како народ бевме физички слаби и незаштитени.

Кога сме биле делени, поробувани и прогонувани, она што нè зачувало бил македонскиот јазик. Затоа и се вели дека македонскиот јазик е нашата единствена комплетна татковина која ја носиме со нас и во нас, каде и да се наоѓаме – во ропство или во слобода, во родниот крај или во туѓина. Како инструмент на вистината, јазикот ни помагал да се заштитиме од лагите на пропагандите кои имале за цел да нè раскараат, асимилираат и денационализираат.

А како ние, гордите наследници на св. Климент се однесуваме со она што ни е оставено?

Не можам, а да не забележам дека зборовите кои уште од времето на Климента служеле за меѓусебно охрабрување и надградување, како да го изгубија значењето. Јазикот како наша комплетна татковина се наоѓа во сериозна криза.

Стеблото што пред повеќе од еден милениум го засадија нашите учители, и од кое се хранеле многу генерации, денес како да стои неопкопано, неполеано, незакроено... А, тоа стебло е нашето богатство од минатото. Но, и покрај тоа богатство, комуницирајќи со погрешни зборови и вредности, ние денес како да тонеме во бедата на сериозно нарушените меѓучовечки односи.

Го празнуваме денот на нашиот голем учител, но ги погазуваме неговите поуки. Го славиме неговото дело со нашите зборови, а го негираме со нашите дела.

Се нарекуваме учители на Словенството, а се доведовме во тажната состојба други да ни делат лекции.

Како народ и општество, скршнавме од зацртаниот пат и залутавме во лавиринтот на бесперспективноста.

Како на нас да се остварува претскажаното дека првите ќе бидат последни, а последните први.

svecena_akademija_15Дами и господа,

Секоја година се избира зборот што најдобро ја отсликува состојбата во светот. 2016-та ја одбележи зборот „пост-вистина". Тоа не значи дека вистината веќе не постои, туку дека таа веќе не е толку значајна. Сведоци сме на замаглување на просторот меѓу информацијата и манипулацијата, бидејќи сега и со информацијата се манипулира.

Во вакви услови, сè повеќе луѓе се сомневаат во постоењето на објективната вистина. А, без вистината што ќе ги води во животот, луѓето се осудени да живеат лажни животи.

Оваа загрижувачка глобална состојба неминовно се одразува и кај нас во Македонија. Некои од нашите печатени и електронски медиуми и социјални мрежи многу често изобилуваат со лаги, извртувања и сензационализам, особено за време на политичката криза и за предизборната кампања. Во нашите дебатни емисии има повеќе надвикување отколку убедување, повеќе монолози отколку дијалози. Да се бориш со вака конструираните перцепции и наметнатите предрасуди е како да се обидуваш да исковаш жива. Во време кога отровниот сомнеж е спуштен врз македонското општество, граѓаните ги фаќа вртоглавица од разно-разните интерпретации и манипулации.

Точно е дека за време на изборите секој избирачки глас е важен. Но, како што рекол и св. Климент Охридски: „Каква полза има човек ако го придобие целиот свет, а ја загуби својата душа?" Бидејќи, секоја лага, клевета и навреда не е ништо друго освен семе на лична и колективна омраза и нетрпеливост. А, токму нетрпеливоста придонесе за продлабочување на оваа длабока политичка криза.

Затоа, повикувам предвремените парламентарни избори да ги завршиме достоинствено, онака како што ѝ доликува на држава со 25-годишно демократско искуство. Досега многупати покажавме дека имаме институционален и демократски капацитет за да организираме и да спроведеме фер и демократски избори.

Затоа, во овие последни денови, во овие последни часови на предизборието, ги повикувам сите политички партии, и од власта и од опозицијата, на одговорно однесување.

Само со одговорно однесување ќе се создаде атмосфера во која граѓаните со сигурност ќе знаат дека секој нивен глас навистина вреди.

Само со одговорно однесување ќе се охрабрат граѓаните да излезат и да го дадат својот глас за програмата и за партијата на која вистински ѝ веруваат.

Само со одговорно однесување ќе има услови едногласно да биде признаена и поздравена волјата на народот.

Само со одговорно однесување на 11 декември ќе го означиме крајот на политичката криза и почетокот на националното помирување во Република Македонија. А помирувањето ни е потребно повеќе од кога и да било порано.

Нема друг пат кон остварувањето на државните интереси освен преку национално помирување.

Нема друг пат кон иднината на младите во Македонија освен преку национално помирување.

Нема друг пат, освен патот на помирувањето.

Дами и господа,

Чествувањето на св. Климент и 25-годишнината од независноста на Македонија е можност за катарза и за прочистување на македонското општество од сета нетрпеливост што се напласти во изминатиот четврт век.

Затоа, да ја искористиме оваа можност за повторно да ја осознаеме убавината и радоста на животот. Да ја оставиме зад нас нетрпеливоста и омразата од минатото. Да се сосредоточиме на сегашноста и на иднината на нашите деца.

Но, треба да знаеме дека кога ќе зачекориме по патот на помирувањето, неминовно ќе се соочиме со две пречки што сами си ги поставивме на патот.

Првата пречка за да тргнеме напред кон подобар живот е вишокот на критицизам.

Втората пречка е недостатокот на самокритичност.

За да ги надминеме овие две пречки, треба да се сетиме на заборавените лекции од св. Климент. Во нив ќе најдеме дека лекот за критицизмот е охрабрувањето, а за некритичноста и самоправедноста е понизноста.

Св. Климент најверојатно би бил восхитен од капацитетите и можностите на нашето образование, но не и од нивото на нашето воспитание.

Тој би бил фасциниран од самодовербата, храброста и социјалниот активизам на младите, но, би ги советувал да го канализираат огромниот потенцијал на нивната генерација за достигнување на трајните вредности, наместо минливите виртуелни илузии. Илузии што ги ограбуваат од неповратното време.

svecena_akademija_8Би нè потсетил дека традицијата е живата вера на мртвите, додека традиционализмот е мртвата вера на живите. Би укажал дека улогата на црквата е да им помогне на луѓето да го отфрлат залажувачкиот традиционализам и да ја прегрнат вистинската, животворна традиција.

Би нè молел да престанеме да се делиме и да се отуѓуваме. Бидејќи тоа е луксуз што ниту многу поголеми, побројни и помоќни нации не можат да си го дозволат.

Иако нè грее истото сонце, иако го дишеме истиот воздух, иако живееме на истата македонска земја, ние ги доживуваме политичките противници како непријатели. Не трпиме мислење различно од нашето. Исклучивоста завладеа во нашите односи.

Време е зад нас да ги оставиме поделбите и да се сплотиме за конечно да заживееме во мир, напредок и благосостојба.

Но, тука има еден парадокс. Имено, најдобриот начин за да одиме напред кон целта е да се вратиме назад кон патот од којшто скршнавме. Тоа е патот што пред повеќе од еден милениум ни го покажал токму св. Климент Охридски. А еден патоказ што може да ни помогне е скриен токму во неговото име – Климент односно Clementia, што на латински значи милост.


Св. Климент Охридски своето духовно име го добил во 868-та година од римскиот папа Адријан II, во чест на св. Климент Римски, чии мошти ги донеле неговите учители, св. Кирил и Методиј во Рим.

Св. Климент Охридски инсистира на милоста во речиси секое негово послание, вклучително и во поуката со која го започнав моето обраќање. Во неа, тој нè потсетува дека милоста е единствената жртва прифатлива за Бога.

Зошто е важна милоста? Милоста ќе ни помогне да се помириме, да се сплотиме и заедно да ги исцелиме раните што си ги нанесовме во изминатите две и пол децении.

Милоста кон нашите ближни, нашите соседи, но и кон нашите противници ќе ни помогне да изградиме праведно македонско општество, кое се потпира врз две вредности - мирот како грижа за добросостојбата и достоинството на граѓаните, и вистината како предуслов за правдата.

Драги пријатели,

Во писмените записи и учења на св. Климент ние ја имаме картата со која можеме да стигнеме до целта. Но, за да го продолжиме делото, потребно е да вложуваме и во младите.

Вацлав Хавел еднаш рече дека единствената политика што е достојна да се нарекува политика се фокусира на служење на заедницата и на оние кои ќе дојдат по нас. Одговорноста на нашата генерација е да вложува во наредната генерација која ќе продолжи по зацртаниот пат, и ќе ги жнее плодовите на делото што беше засадено пред повеќе од еден милениум. Само следејќи ја оваа вистина, тие ќе имаа живот во полнота.

Свети Клименте, бескрајно ти благодариме.
svecena_akademija_28 

FMU
Обраќање по повод доделувањето Орден за заслуги за Македонија на Факултетот за музичка уметност - Скопје
Вторник, 06 Декември 2016

Почитувани присутни,
Дами и господа,
Драги гости,

„Некои сметаат дека музичкото образование е привилегија, но јас верувам дека тоа е есенцијално за да се биде човек", рече американската пејачка, актерка и поетеса Џул Килчер.

Нашето музичко образование започнува неформално, во нашиот дом, меѓу нашите најблиски преку мелодиите со кои растеме додека се формираме како личности. Преку училишните установи продолжува во формално образование. Оние најпосветените и најталентираните завршуваат на факултетите за музичка уметност.

Токму денес имаме несекојдневна можност да му доделиме Орден за заслуги за Македонија на првиот и најстариот Факултет за музичка уметност од Скопје и тоа на неговиот 50-годишен јубилеј.

Орденот го доделуваме во знак на благодарност за сето постигнато во облагородувањето на нашата реалност и во поттикнувањето на нашата човечност. Во изминатите пет децении, од оваа значајна институција излегоа врвни музички имиња кои ја претставуваат Република Македонија на најпознатите светски музички сцени.

Драги пријатели,

Како неизоставен дел од нашите животи, музиката има улога да нè облагородува, расположува, зближува. За жал, сведоци сме дека во последните години популарната музика сè почесто е исполнета со тежок звук, шунд и евтини рефрени.

Како никогаш досега музичкото образование е важно за градењето на едно здраво и хумано општество. Тоа образование не зависи само од образовните институции, туку и од медиумите, од концертите и фестивалите кои ги организираме, зависи од она што го пуштаме во нашиот дом, на нашите веселби и прослави.

Затоа, како институции и поединци треба особено да внимаваме со што ги образоваме нашите најмлади, што им нудиме на нашите граѓани. Мора да ја негуваме, да ја афирмираме и да ја почитуваме нашата музика. Богатството на нашиот музички фолклор и квалитетната музичка продукција не смеат да бидат само дел од архив и од историја, туку жива култура постојано присутна во нашето секојдневие.

Нашиот народ вели „кој пее, зло не мисли". Познати сме по нашите песни и игри. Песната и музиката отсекогаш биле дел од битисувањето на народот на Македонија, и во добро и во лошо, во среќа и во тага, во делник и во празник. Во годинава кога имавме навистина многу јубилеи, вклучително и четврт век независност, но и кога имавме политичка криза, ајде конечно да ги оставиме тажните песни зад нас.

Да почнеме да се радуваме и да живееме исполнети со надеж, верба и љубов. Нека постојано нè следи убавата музика и нека ни ги врати ведрината и оптимизмот.

Во таа смисла, на самиот крај, уверен сум дека овој орден ќе биде поттик за натамошно успешно развивање на музичкото образование и за афирмација на македонското музичко творештво и на македонските музичари.

Ви посакувам уште многу години посветена и успешна работа.

Ви благодарам.

uclo0
Обраќање на претседателот Иванов на свечената академија по повод патрониот празник на Универзитетот „Св. Климент Охридски“ - Битола
Петок, 02 Декември 2016

Почитуван ректор на Универзитетот „Св. Климент Охридски“ во Битола,

Ценети професори и студенти,

Дами и господа,

На денешен ден, 2 декември 1986 година, пред точно триесет години, за првпат започна да се одбележува Меѓународниот ден на укинување на ропството. Но, ропството може да биде физичко и духовно. Човековото тело може да биде во окови, а неговиот дух да биде слободен. Иако, низ вековите ние во Македонија сме биле физички и политички поробени, сепак, сме ја зачувале духовната слобода. Таа слобода ја зачнаа нашите просветители и ја утврдија нашите преродбеници. Денеска се сеќаваме на најголемиот од нив – св. Климент Охридски.

Речиси нема град во Македонија во кој нема институција, улица, црква или барем паметник со неговото име. Вториот најстар универзитет во Република Македонија – „Универзитетот Св. Климент Охридски“ во Битола го носи името на основоположникот на првиот словенски универзитет.

Но, за да го разбереме делото на св. Климент Охридски, мора да го разбереме неговото време, а тоа е првиот милиениум.

 

Првиот милениум започна со зенитот на Римската Империја во времето на Октавијан Август, а заврши со зенитот на Византиската Империја во времето на Василиј II. За помалку од три века, паганската се преобрази во христијанска империја. Христијанството, од прогонувана, стана официјална религија. Истовремено, обединетата Европа почна да се дели. Исламот, од Истокот се прошири и кон Западот. Големата преселба на народите ја сруши Римската и ја трансформирше Византиската Империја. Од првиот, моќта со сите нејзини атрибути се пресели во вториот Рим – во Константинопол.

Од тој царски град – Цариград, во 862-та година, императорот Михаил ги прати двајцата браќа Кирил и Методиј на нивната трета мисија – описменувањето и покрстувањето на Словените. Подготвувајќи се за мисијата, тие направија две нешта. Ја составија првата словенска азбука – глаголицата и на старословенски јазик ја препеаја Библијата. Второ, ја образуваа следната генерација посветени ученици за да го продолжат нивното дело. Меѓу тие ученици беше и идниот Климент Охридски, кој името ќе го добие од римскиот папа во чест на св. Климент Римски, чии мошти браќата ги донеле во Рим.

По смртта на неговиот учител Методиј, Климент, заедно со Наум, Горазд, Ангелариј и Сава, беше протеран од Панонија. Беше назначен за прв словенски епископ. Во Охрид ја создаде Охридската книжевна школа преку која ја образуваше третата генерација од 3 500 ученици. А тие 3 500 ученици описменија и покрстија милиони луѓе низ словенскиот свет. Учениците на Кирил и Методиј ги создадоа учителите на словенството. Со тоа суштински го променија изгледот на европската цивилизација.

uclo2Дами и господа,

Кирил, Методиј, Климент, Наум и другите словенски учители и светители на историската сцена се јавија во периодот кога светот полека започна да се стабилизира по големата промена на поредокот. Овие големи мисионери се луѓе од првиот милениум, кои ги подготвуваа словенските народи за предизвиците на вториот милениум.

Вториот милениум започна со големата шизма и крстоносните војни. Со падот на вториот Рим, моќта се пресели во третиот Рим – во Киевска Русија. Тоа е период на новите европски држави во Европа. Милениумот го одбележаа големите географски и научни откритија. Со ширењето на христијанството низ познатиот свет, започнаа и борбите за човекови права и слободи. Им беше објавена војна на неписменоста и незнаењето. Од крвавите верски војни изникна Вестфалскиот поредок на суверени држави. Француската револуција го означи почетокот на ерата на идеологиите кои се судрија во двете светски војни и Студената војна. Расцепканата и поделена Европа започна да се обединува. Преку европските универзитети се обликуваше европскиот образовен систем што создаваше профили во согласност со потребите на времето.

И Република Македонија е дел од тој процес. 

Денес, ние во Македонија имаме над 1 100 основни и средни училишта во кои предаваат над 25 000 наставници и во кои учат над 275 000 ученици. Имаме над 20 универзитети со над 120 факултети. Околу 2 700 универзитетски професори образуваат над 59 000 студенти.

Честопати истакнувам дека во изминатите години, државата имаше три приоритети.

Првиот приоритет беше образование. Вториот приоритет беше образование. И третиот приоритет беше образование.

Овие приоритети дадоа плод. Преку интернетот и новите технологии, знаењето од целиот свет ни е на дофат на нашите прсти. Македонските студенти се дел од единствениот европски образовен простор. Се стипендираат студентите кои со своите врвни резултати ќе успеат да се запишат на најпрестижните универзитети во светот. Нашите млади научници се натпреваруваат на светски натпревари и освојуваат награди на меѓународни научни олимпијади.

Сè на сè, имаме образование кое е задолжително, но и достпано за секој. Целта на ваквото образование беше во насока на исполнување на трите нови приоритети, а тоа се економија, економија и економија. Со други зборови, целта на образованието беше да се образуваат кадри кои ќе бидат конкурентни на пазарот на трудот. Да им се овозможи да бидат свои луѓе, кои со својот индивидуален успех ќе придонесуваат кон колективниот успех на Македонија. Вложувајќи во нивната сегашност, ние вложуваме во нивната иднина, а со тоа и во иднината на Македонија.

Во изминативе 25 години од независноста ние располагаме со ресурси за кои св. Климент Охридски не можел ниту да сонува.

А, сепак не можеме, а да не забележиме дека две нешта недостасуваат во целата слика за современото македонско образование.

Првото нешто е поврзано со духот на нашето време. Освен политичките, вториот милениум го одбележаа и трите индустриски револуции. Првата индустриска револуција со парната машина го механизираше производството. Втората индустриска револуција со електричната енергија и производната лента создаде масовно производство. Третата информатичка револуција го автоматизираше производството.

Денес, ние живееме во третиот милениум. Тоа е милениум на четвртата дигитална револуција што го поврзува физичкото, дигиталното и биолошкото. Благодарение на креативноста и на иновативноста, израснаа нови гранки на интердисциплинарни науки, како биотехнологија, нанотехнологија, биоинформатика, молекуларна биологија и многу други.

Сите овие нешта, нам во Македонија, ни изгледаат далеку. И не е ни чудно, бидејќи нашето образование сè уште подготвува кадри за вториот милениум. Ние сè уште обучуваме млади за професии и струки кои застаруваат. Најразвиените економии во светот речиси и да не образуваат такви кадри бидејќи ги увезуваат, најчесто од земјите како Република Македонија.

Има исклучоци за почит, кои живеат во Македонија, а работат во светот со најсовремените технологии. Но, потребно е исклучокот да стане правило.

Затоа, потребни ни се нови профили, прилагодени на новите потреби. Но, за да го постигнеме тоа, потребно е македонското образование да го прилагодиме кон современата наука. Да инвестираме во истражувањето и во развојот, во технолошките паркови, во современите софистицирани технологии. Потребно ни е образование што ќе создава луѓе за третиот милениум.

Второто нешто што недостасува во нашето образование е поврзано со св. Климент Охридски. Иако св. Климент е човек на првиот милениум, сепак, пораките што тој ни ги пренесува се трајни и непроменливи. Од век до век, од милениум до милениум.

Дами и господа,

Знаеме дека целта на образованието е да ги подготви младите да учествуваат во јавниот живот, каде го пренесуваат сето она што го научиле во училиштата и на универзитетите. Оттука, јавниот простор е лакмусова хартија што може да ни помогне да ја утврдиме состојбата во нашето образование.

Сепак, ако внимателно го погледнеме нашиот јавен простор, нашите пишани и електронски медиуми, нашите расправи и дебати, ќе видиме дека јавниот простор е исполнет со монолози, наместо дијалози, со омраза, наместо со почитување. Дебатите сè почесто се добиваат со надвикување, наместо со убедување.

Корените на ваквиот однос можат да се бараат и во училишните клупи и училници, но и во универзитетските аули и амфитеатри во изминатите 25 години.

Сево ова нè потсетува дека образованието, само по себе, не е доволно. Потребно е и воспитание. Дипломата е можеби потврда за нашето вредно учење и надградување, но не и за нашите морални и етички вредности. 

Одвојувајќи го образованието од воспитанието, како да го нарушивме балансот неопходен за градење целосни и морални личности. Имаме меморизирање наместо размислување, оцени наместо знаење, но и знаење, наместо мудрост.

Затоа, потребно е одново да го пронајдеме златниот баланс меѓу образованието и воспитанието што ќе ни помогне да градиме успешни професионалци кои истовремено се и доблесни и одговорни личности.

Точно е дека секоја човечка епоха има свои уникатни потреби и методи за задоволување на тие потреби. Но, исто така, секоја епоха има едно нешто заедничко, а тоа е основната цел на образованието. 

Почитувани присутни,

Пред неколку години, обидувајќи се да го декодира и објасни македонскиот збор „образование“,  Венко Андоновски нè потсети дека „ние сме она што е нашето образование... тоа сме ние, тоа е нашиот образ“. И затоа, образ-ова-ни-е. Но образот, иако е на лицето, сепак е орган на душата. Од образованието зависи какви сме како луѓе.

Тоа нè носи до прашањето: Какво образование ни оставил во завет нашиот голем учител, св. Климент Охридски? Какви луѓе образувал? Какви генерации оставил зад себе?

Читајќи ги неговите поуки, ќе забележиме дека св. Климент постојано инсистира на следниот наратив. А тоа е дека тој не само што ги описменувал, туку и ги образувал луѓето да бидат морални личности свесни за својот вроден и неотуѓив човечки интегритет и достоинство. Ги потсетувал дека се образ Божји, и дека токму преку образот, кој е орган на душата, тие се слични на Бога. Тоа значи дека секој од нас, мора да го чува образот. Но, како? И за тоа одговорот го наоѓаме кај големиот народен учител.

Во сите свои слова, св. Климент одново и одново зборува за две нешта – за доброто и за убавото. Зборува за етичкото и естетското кои се две страни на истиот медалјон. Добрината е убава, а убавината на душата е добра. И ден-денес, во Охридско-струшкиот регион кога се вели „убо“ или „убаво“ се мисли „добро“. Бидејќи добрината и убавината се нераздвојно поврзани.

За жал, токму доброто и убавото, етичкото и естетското, јавната пристојност и одговорност стануваат исклучок наместо правило во нашето образование. Го изгубивме компасот и скршнавме од патот. А компасот е учењето што ни го пренесува св. Климент Охридски. И тој компас многу јасно и ден-денес покажува кон што треба да се стремиме. Кон тоа, какви поединци треба да градиме. Доволно е да погледнеме каков е човекот кон кој се стреми св. Климент.

Тоа е човек кој ја отфрлил злобата и нема лоши намери кон другите луѓе. Одговорниот човек е гостопримлив и дарежлив, но не само со пари, туку и со време, внимание и охрабрувачки збор за другите луѓе. Одговорниот човек е понизен наместо возгордеан, работлив наместо мрзлив, трудољубив наместо сластољубив, смирен наместо гневен. Одговорниот човек се грижи за својот дом, за своите најблиски, но и за соседите. Се грижи за сопствената држава. Секогаш и секаде го дава најдоброто од себе. 

Сево ова нè упатува на следниот заклучок. Смислата на образованието не е само стекнување со знаење и со вештина, туку и воспитување на морални и одговорни личности. Личности кои со своите таленти, знаења и вештини ќе придонесуваат кон личната благосостојба, но и благосостојбата на целото општество. Но, за да го постигнеме тоа, потребни ни се нови приоритети.

Ако во срцевината на првата тријада на приоритети е образованието, а во втората тријада е економијата, потребна ни е трета, сеопфатна, холистичка тријада, со три приоритети: воспитание, образование и економија.

Во годината кога одбележуваме 11 века од физичкото упокојување на св. Климент Охридски, има само еден начин како вистински ќе ја искажеме нашата благодарност кон него. Не е доволно само да го спомнуваме. Потребно е да го почитуваме. А ќе го почитуваме само ако му останеме верни на неговото дело, на неговиот завет. Ако одново го земеме компасот в рака и се вратиме на патот од кој скршнавме. Да градиме образование кое со воспитание ќе гради одговорни поединци во одговорно општество. И само така ќе успееме, тука во Македонија, вистински да заживееме во третиот милениум.

Ви благодарам.
uclo3 

makkvalitet
Обраќање на претседателот Иванов на доделувањето на признанието „Македонски квалитет 2016 година“
Петок, 02 Декември 2016

Почитувани стопанственици,
Драги гости,

Минатата 2015 година, Сојузот на стопански комори на Македонија предложи да бидам покровител на една нова манифестација, а тоа е доделување на Признанието за македонски квалитет. Тогаш со задоволство се согласив бидејќи цврсто верувам во две нешта. Прво, дека наспроти сите негативни кампањи во Македонија има квалитет. И, второ, дека за тој квалитет да продолжи да се развива мора да се охрабри и да се награди.

Годинава, престижното признание го добиja 10 македонски компании кои со своето работење станаа амбасадори на македонскиот квалитет. Изборот се прави со прецизно воспоставени и строги критериуми. И во такви строги услови, изборот на десетте носители на Признанието за македонски квалитет воопшто не беше лесен. Не затоа што има малку, туку затоа што има многу компании со извонредни постигнувања и во земјата и надвор од неа. Тоа е показател дека сè повеќе наши стопански субјекти посветено и ревносно работат на унапредување на својот квалитет.

Дами и господа,

Му честитам на Сојузот на стопански комори на Македонија. Доделувајќи го признанието, вие придонесувате кон унапредувањето на бизнис-климата во Македонија. Се радувам што ова признание е резултат на соработката и со мојот кабинет, кој е секогаш тука на располагање за промоција на македонската економија. Како претседател, ја користам речиси секоја моја посета во странство за со себе да понесам и претставници на владиниот економски тим и на македонски компании. Досега, ова партнерство меѓу државата и бизнисот даваше добри резултати. Затоа, заедно ќе продолжиме да освојуваме нови пазари и да градиме силни економски партнерства за Македонија.

Само со постојан развој и напредок на домашните компании можеме да очекуваме економски напредок на Република Македонија. Затоа, посакувам наградените, но и сите други компании да се развиваат и да го подобруваат квалитетот на своите производи, за истовремено со нивниот раст да расте и нашата економија.

Притоа, тие не треба да ја заборават општествената одговорност која е одлика на успешните и големите, и затоа е неизоставен дел од секоја успешна економија и од секое развиено општество.

На крајот би сакал на сите добитници на признанието, но и на сите други членки на Сојузот на стопански комори да им посакам натамошна успешна и плодна работа.

Ви благодарам.

makkavlitet2

BAN_predavanje1
Предавање во Бугарската Академија на Науките на тема: „Миграциите и мигрантите: предизвици за третиот милениум“
Понеделник, 21 Ноември 2016

Почитуван претседател на Бугарската академија на науките, Академик Воденичаров,
Ценети екселенции,

Дами и господа,
Драги пријатели,


Ми претставува чест како Претседател на Република Македонија, но и како универзитетски професор да се обратам во почитуваната Бугарска Академија на Науките. Размислувајќи за темите за кои би можел да зборувам, на крајот одлучив да ги споделам со вас моите согледувања за еден заеднички предизвик за нашите држави во 3. милениум: миграциите и мигрантите.

Патувањето, преселувањето, миграцијата се дел од големиот наратив на човечката историја. Целата планета и човештво се во постојано движење. Миграциите придонесувале кон создавањето на цивилизациите, но и кон рушењето на империите. Римската Империја пропадна поради преселбата на народите. Америка се создаде преку потрагата по среќа. Со луѓето патувале зборовите, идеите, пронајдоците и верувањата. Сите ние сме резултат на нечии миграции. Нема човек чии поблиски или подалечни предци не дошле од некаде. Речиси е извесно дека нема човек чии потомци нема да појдат некаде. Независно дали тоа некаде е друг град, друга држава, друг континент.

Сепак, нашите релативно кратки животи не ни дозволуваат да го согледаме и да го искусиме овој феномен во неговата севкупност. Како луѓе, сосема природно, се врзуваме за „овде" и „сега", честопати занемарувајќи го „таму" и „вчера" или „утре". Со други зборови, некритички се врзуваме за привремената сегашност, која имаме тенденција да ја прифаќаме како трајна состојба.

А сепак, историјата сведочи за една поинаква реалност. Политичките граници се порозни, но природните граници се постојани. Тоа најдобро го сумирал големиот американски стратег Николас Џ. Спајкман кој уште во 1942 година напишал дека: „географијата не подлежи на убедување. Таа е најфундаменталниот фактор во надворешната политика на државите, бидејќи е најтрајна. Министрите доаѓаат и заминуваат, дури и диктаторите умираат, но планинските венци остануваат непроменети".

Со други зборови, географијата влијае на преселбата на народите, судбината на државите и иднината на светот. Географијата е клучот за разбирање на миграцијата. Но, токму 20 век беше време на бунт против географијата. Ние во Европа и на Балканот како да заборавивме дека најтрајни не се границите на државите, туку границите на природата.

Европската бегалска и мигрантска криза не потсети на оваа важна лекција. Како се појави оваа криза?

Се сеќавате дека во 2011 година започна Арапската пролет. Меѓу горчливите плодови на Арапската пролет беа и пропаднатите држави и разорените општества на Блискиот Исток и во Северна Африка кои заедно чинат огнен појас на нестабилност, конфликти, бегалци и мигранти. Сè до Арапската пролет се вознемирувавме кога низ нашите територии нелегално минуваа по неколку илјади мигранти годишно. Во првите неколку години од конфликтот во Сирија бевме загрижени поради десетици илјади бегалци годишно. Во 2012 година, имало 4.320 мигранти. Во 2013 година ‒ 11.831. Во 2014 година, низ оваа рута минале 44.057 мигранти. Зенитот се достигна во 2015 година. Симболот на кризата стана грчкиот остров Лезбос, каде се истовараа илјадници мигранти кои потоа доаѓаа кон Македонија.

Во октомври 2015 година, само во текот на неколку часа имавме над 14.000 мигранти и бегалци на грчко-македонската граница кај Гевгелија. Населението на Гевгелија преку ноќ се удвои. Многу добро се сеќавам на тие драматични моменти. Тогаш како претседател и како врховен командант ја посетив нашата јужна граница. Состојбата изгледаше очајно. Границата на Европската Унија кон Македонија беше порозна. Не можејќи да го издржи притисокот од илегалната миграција, Грција, земјата членка на НАТО и на ЕУ и на дел од Шенген зоната ги распоредуваше бегалците и мигрантите на граничната линија со Македонија. Бевме во парадоксална ситуација. Македонија се соочуваше со закана што доаѓаше од територија на Европската Унија и НАТО.

Сево ова беше потсетување дека Македонија и Балканот се дел од Источно-медитеранската и балканската мигрантска рута. Според Фронтекс, во таа 2015 година низ Македонија и, воопшто, низ Балканската рута минале над 885.000 регистрирани мигранти и бегалци.

Што придонесе за наглиот пораст на мигранти?

Кон крајот на 2014 и почетокот на 2015 година, илјадници илегални мигранти од Косово масовно со автобуси тргнаа да бараат подобар живот во Европа. Масовното мигрирање на косовските граѓани најверојатно го привлече вниманието и на светските медиуми кои во живо го пренесуваа овој феномен. Вестите стигнаа и до Блискиот Исток и до Африка. Рутата што ја отворија косовските мигранти подоцна ја искористија и бегалците и мигрантите од Сирија.

Соочени со заканата од илегалната миграција, Советот за безбедност на Република Македонија донесе заклучоци за заштита на националната безбедност. На 19 август 2015 година, Владата на Република Македонија донесе одлука за прогласување кризна состојба на јужната и на северната граница. Веќе на 20 август донесовме одлука за ангажирање на Армијата на Република Македонија од делокруг на помош и поддршка на Министерството за внатрешни работи во справувањето со кризната состојба прогласена поради мигрантската криза.

Додека на Брисел му беа потребни шест месеци за да постигне консензус во однос на мигрантската криза, ние решивме да ги земеме работите во свои раце. Тогаш, Република Македонија беше една од ретките суверени држави во Европа, која сама донесе одлука и сама си ја спроведе одлуката.

Во октомври 2015 година, на наше инсистирање и на иницијатива на земјите долж балканската рута се свика проширен состав на Европската комисија со земјите членки на рутата каде што се движат бегалците и мигрантите.8 За првпат на заедничка маса се најдоа сите земји кои се засегнати од мигрантската криза. За првпат почнаа да се носат одлуки за нас, но и со нас.

На 13 ноември 2015 се случи терористичкиот напад во Париз. Веќе на 15 ноември го свикав Советот за безбедност на Република Македонија. За само два дена Армијата успеа да постави 20 км заштитна ограда. Со поставување на оградата ние успеавме да го регулираме протокот на една влезна точка, познатиот камен 59.

Замислете го парадоксот со кој се соочуваме. Македонија која не е членка на Европската Унија ја чува Европа од Европската Унија.10 На 2 март 2016 година, претседателот на Европскиот совет, Доналд Туск дојде во Македонија. Му го презентиравме нашиот план за регулирање на мигрантскиот бран. А, тоа е регулирање со еден влез и еден излез. Нашиот став беше дека тој т.н.
„принцип на цевка" треба да се спроведе на целата балканска рута за да може да се регулира. Брисел се надоврза на нашиот план што подразбираше влез на Идомени кај граничниот камен 59, а излез на австриско-германската граница. Кога се воспостави таа рута, тогаш можеше да се „стави вентил" и да се затвори балканскиот коридор.

Со договорот меѓу Европската Унија и Турција од 18 март 2016 година, оваа рута беше затворена.

Дипломатите и бирократите во Брисел здивнаа. Но, не за долго. Само што се затвори балканската рута, се виде дека организациите и лицата ангажирани во транзитот на илегални мигранти и бегалци се многу креативни и иновативни.

За тоа сведочи летокот што нашите служби го најдоа кај бегалците, напишан на арапски јазик и ја кажува новата, алтернативна рута: Од Грција, преку Бугарија, Романија, Украина и Полска до Германија. Тоа им беше пренесено на бугарскиот премиер и претседател кои беа благодарни што навремено ги предупредивме дека мигрантскиот бран наскоро ќе ја заплисне и Република Бугарија. Македонските и бугарските безбедносни служби дури организираа и заеднички вежби и маневри на македонско-бугарската граница за да се подготват за овој предизвик. Но, мигрантите не мируваа. Многумина се обидоа по воден пат, од Турција, преку Бугарија и Романија, да навлезат во Европа. Границата со Турција ја патролираат 4500 добро опремени лица. Воедно, поради неповолните временски услови и големите морски бранови мигрантите се откажаа од таа рута.

Но, нашата балканска мигрантска рута не е единствената. Ќе се сетите дека пред Лезбос, европските и светските насловни страници беа полни со написи за Лампедуза. Сè до 2015 година, Лампедуза беше трагичниот симбол за централно-медитеранската мигрантска рута.

По Арапската пролет се сруши поредокот на Либија, која престана да биде функционална држава. Мигранти од Рогот на Африка, од Џибути, Еритреја, Етиопија и Сомалија ја користеа територијата на Либија за да дојдат во Италија, каде денес има околу 170.000 бегалци. Во изминативе 20 години Италија веќе примила 4 милиони мигранти. Неколку години ова беше доминантната рута за доаѓање на бегалците во Европа. Со активирањето на оваа рута, за жал, Медитеранот стана познат како гробница на мигранти. Според Извештајот на Меѓународната организација за миграција (IOM) од јуни 2016 година, во периодот од 1 јануари 2014 до 31 мај 2016 година, 9.492 лица ги загубиле животите или се водат за исчезнати. Притоа, 17 од 20 смртни случаи на мигранти се случиле токму на централно-медитеранската рута.

Но, и пред централно-медитеранската беше активна западно-медитеранската мигрантска рута. Преку оваа рута, од 2000 година до сега во Шпанија влегле околу 5 милиони мигранти, претежно од Мароко, Западна Сахара и Алжир.

И покрај нивните разлики, овие три мигрантски рути имаат нешто заедничко. Прво, меѓу нив постои динамичка поврзаност. Штом една рута ќе се затвори, мигрантите и бегалците веднаш ја активираат следната рута.

Второто нешто што е заедничко за овие три рути е изворот на мигрантите. Сите три рути се напојуваат од Африка и Азија. Со други зборови, овие три рути се дел од големите миграциски движења низ Азија и низ Африка насочени кон Европа.

Трето, овие рути се повеќенаменски. Копнените рути на мигрантите се совпаѓаат со природните воздушни рути. Но, рутите на природните миграции не ги користат само мигрантите и природниот свет, туку и криминалните структури.

Имајќи предвид дека за да се стигне од Сирија до Германија мигрантите се подготвени да платат од 5 до 15 илјади долари, може да се замисли големината на тој бизнис. Според Европол, минатата година, заработката од мигрантите е меѓу 3 и 6 милијарди долари. 18 Мигрантските коридори не се само геополитички и геостратегиски, туку дека се и коридори на илегален геопрофит. На почетокот на оваа 2016 година, во рамките на Минхенската безбедносна конференција се сретнав со авганистанскиот претседател Ашраф Гани. Тој истакна дека најголем дел од криминалните структури кои во изминатите децении ги обезбедуваа рутите за шверц на дрога, сега се занимаваат со шверц на мигранти.

Според UNODC, балканската рута на дрогата кон Централна и Западна Европа започнува во јужните и западните провинции на Авганистан. Годишно, 1.000 метрички тони опиум и 140 метрички тони хероин се шверцуваат од Авганистан во Иран. Од нив, 80-85 метрички тони хероин се шверцуваат низ балканската рута кон Западна Европа. Се проценува дека организираните криминални групи што го шверцуваат хероинот до Балканот годишно заработуваат меѓу 600-700 милиони долари.

Како што бројот на бегалци ќе се зголемува, така волјата и подготвеноста на Европската Унија да ги прифаќа и да ги интегрира, ќе се намалува. Истовремено, мигрантската криза придонесе кон дополнително затегнување на односите меѓу државите. Но, цената што ќе ја платиме за несоработката е прескапа. Бидјеќи, колку е послаба соработката меѓу државите, толку е посилна соработката меѓу криминалците. За разлика од политичките елити и безбедносните служби, шверцерите на Балканот немаат никакви етнички, јазични или религиски предрасуди.

Ова е само почеток. Во март 2016 година бев во официјална посета на Египет. Во моментов во Египет има околу 5 милиони економски мигранти. На јужната граница со Судан чекаат уште милиони. Сè на сè, во непосредна близина на надворешните граници на Европа се наоѓаат меѓу 20 и 30 милиони потенцијални мигранти. Затоа, може да се каже дека мигрантската криза допрва почнува. Целите наши животи ќе бидеме сведоци на бегалци и мигранти кои ќе се обидуваат да дојдат во Европа. Но, тоа е дел од поголем процес.

Целиот 21 век се одликува со големо раздвижување. Според Обединетите нации, во светот има околу 232 милиони меѓународни мигранти и 740 милиони внатрешни мигранти. Над 65 милиони од нив се насилно раселени лица, од кои 21 милион се бегалци, а 10 милиони се апатриди.

Во 2014 година, 54% односно повеќе од половината на човештвото веќе живее во урбани центри. Се очекува дека до 2050 година, дури 66% од светската популација ќе живее во градовите. UN Habitat проценува дека секоја недела околу 3 милиони луѓе се преселуваат во градовите. Секојдневно, над 200.000 лица се приклучуваат кон светската урбана популација, што значи дека популацијата на градовите низ светот се зголемува за над 2 лица секоја секунда. Трендот на окрупнување и поврзување на градовите е незапирлив. Сето ова придонесува градовите особено мегалополисите да бидат центри на различност.

Можеме да забележиме една правилност. Со својот стандард, животен стил и можности, урбаните центри во најразвиените земји во светот како магнети привлекуваат најголем дел од мигрантите. Сосема природно, раздвиженоста е секогаш од посиромашните кон побогатите региони. Од селата кон градовите. Од градовите кон мегалополисите.

На пример, најголемиот урбан раст во светот е во Африка, која се урбанизира 11 пати побргу од Европа.26 Слично е и со Азија. Секој ден, 120.000 луѓе мигрираат во југоисточните и во источните градови на Азија. Од 1990 до 2014 година, за само 24 години, повеќе од една милијарда луѓе мигрирале од руралната внатрешност кон урбаните азиски центри на Пацификот.

Но, оваа динамика е позната уште од најраните времиња. Библискиот наратив за човештвото започнува во Еденската градина, но завршува во Новиот Ерусалим. Со други зборови, наративот на човековата историја започнува во руралната, но завршува во урбаната средина. Затоа, наспроти романтичарските соништа за враќање кон природата стои реалноста дека живееме во урбан век.

BAN_predavanje2Од мугрите на историјата, урбанизацијата е правило, додека рурализацијата е исклучок од правилото или како што напиша уште Аристотел, оној што не живее во градот односно населеното место е самодоволен и може да биде или ѕвер или бог.

На почетокот реков дека географијата влијае на миграциите, утврдувајќи ги правците, но не и причините за миграциите. Миграцијата е последица на повеќе меѓусебно поврзани фактори – економски, еколошки, политичко- безбедносни, но и техничко-технолошки. Овие четири фактори се продлабочени и забрзани поради глобализацијата.

Први се економските фактори кои подразбираат бегство од сиромаштијата кон подобар живот. Јазот меѓу глобалниот Север и глобалниот Југ се продлабочува. Од седум милијарди жители само една милијарда живее удобно. 62 од најбогатите луѓе на планетата се богати колку половина од човештвото. Не е ни чудно што милиони економски мигранти, кои немаат надеж за социјална мобилност во нивните родни држави, сакаат да дојдат во Европа.

Втори се еколошките фактори. Малкумина знаат дека сириската бегалска криза започна како еколошка миграција. Од 2006 година, во Сирија владее суша поради која 1.5 милиони луѓе од руралните и аграрни средини мигрираа во градовите.30 Според IOM, не само што во светот веќе има неколку милиони еколошки мигранти, туку и бројот ќе се зголемува на десетици, па дури и стотици милиони во наредните 50 години.

Трети се безбедносните фактори и насилниот екстремизам и тероризам во пропаднатите држави. Очигледна е разликата на Блискиот Исток и во Северна Африка од 2001 година до денес.

Настаните што се случуваа минатите години создаваат нова карта на Блискиот Исток и во Северна Африка. Либија веќе не постои како единствена држава. Од војната меѓу шиитите и сунитите, Јемен е поделен на четири територии. Состојбата на Блискиот Исток е хаотична. Ирак веќе не може да функционира како држава и е поделен на суниски и шиитски. ИСИС се обидува да освои дел од територијата каде што некогаш бил калифатот. Границите исцртани во пустинскиот песок што ги поделиле етничките, религиските и културните идентитети, сега се бришат и регионот повторно ги враќа своите природни граници.

Политичката карта на Сирија изгледа како леопардова кожа. Се води војната на сите против сите околу контролирањето на гасоводите. Во моментов, територијата на ИСИС се намалува. Тоа значи дека мигрантската рута ја користат оние кои губат на фронт, како и странските терористички борци кои се враќаат од боиштата во Сирија. Само од Балканот има преку 1.000 странски терористички борици кои биле или сè уште се на боиштата во Сирија. 60% од нив се веќе вратени. Ние од Македонија имаме околу 140-тина, од кои 30-тина се веќе убиени таму. Летово 86 беа веќе вратени. 20-тина се затворени со акцијата „Ќелија". Состојбата е многу покритична во Босна, каде по војната останаа многу странски борци.

Според последниот попис во Сирија во 2004 година имало 17 милиони жители.34 Сега се претпоставува дека се повеќе од 20 милиони, од кои половина се надвор од Сирија. Но, само 6% од 65-те милиони раселени лица се згрижени во Европа. Најголемиот товар од мигрантската и бегалска криза го чувствуваат државите на Блискиот Исток и во Северна Африка. Според УНХЦР, 39% од раселените лица се привремено сместени во државите на Блискиот Исток и во Северна Африка. Во Турција има 2.5 милиони бегалци од Сирија. Во Либан 1.3 милиони (една четвртина од популацијата на земјата). Во Иран се 979.000, во Јордан 1.4 милиони бегалци.

Четвртиот фактор што ја поттикнува миграцијата е развојот на технологијата. Она што во 19 век беше железницата за Европа, тоа денес е смартфонот за Африка – двигател на општествената и економската, но би додал и демографската трансформација.36 На Блискиот Исток и во Африка се користат околу 123 милиони смартфони.37 Зошто е ова важно? Бидејќи милиони потенцијални мигранти, азиланти имаат пристап кон технологија што може да им овозможи полесно да стигнат до посакуваната дестинација.

Овие, а и многу други секундарни фактори придонесоа кон она што стана познато како европска бегалска и мигрантска криза.

Европската Унија е во континуирана криза. Во седмата година од политичката и економската криза, Европската Унија се соочи и со мигрантската криза. Се повтори неуспехот на институциите за ефективно управување, солидарност и лидерство, односно, активности што треба да се спроведуваат на наднационално ниво.

И додека Европа се соочува со постојани политички, економски и безбедносни кризи, Унијата се најде во стапицата на сопствената бирократија. Наместо situation room во која на дневна основа би се менаџирале заканите, Европската дипломатија и бирократија се состанува во panic room во која се држат бирократски говори и се носат политички декларации. Она што мора да се направи е исклучително непопуларно, поради што е демократски невозможно да се спроведе. Сево ова потврдува дека Европа се соочува со недостаток од лидерство, одговорност и солидарност во самата Унија.

Познатиот аналитичар Клаус Офе дури зборува за криза на кризниот менаџмент на Европската Унија. Сè додека не може да се посочи актерот што може да помогне за излез од кризата, Европа не е само во криза, туку и во стапица. Кризата ги парализира или замолкна токму оние конструктивни актери кои би биле способни на дело да ги спроведат неопходните стратегии и промени со кои може да се надмине кризата и да се спречи нејзино повторно појавување. Прашањето што се наметнува е: Kако Европската Унија сака да ги реши кризите без кризен менаџмент?

А кризи има на секој чекор. Се проценува дека шансите Грција да излезе од Еврозоната во наредните 5 години (Grexit) се 60-40%. Истовремено, Brexit е дел од процесот на прегрупирање на силите на границите на Римланд. Зад ова прегрупирање лежи Англо-aмериканската поморска стратегија и Француско- германската континентална стратегија против растот на кинеската економија и руската воена машинерија на границите на Европа. Ова се условите во кои во наредните 5 години ќе се обликува идната европска безбедносна и одбранбена архитектура.

Во однос на мигрантската криза, во наредните 5 години ќе се соочиме со два предизвика. Додека првиот предизвик е да се обезбеди контрола на коридорите преку кои се префрлаат мигрантите, вториот предизвик е да се обезбеди контрола врз слободното движење на мигрантите кои веќе се наоѓаат на Шенген територија. Доколку Брисел продолжи со примена на бирократски мерки, тогаш ќе се зголеми ризикот за опстанок на Шенген зоната.

Во однос на безбедносната криза што е последица на надворешни закани, предвидувањата се дека Европа ќе се подели на 2 зони. Источниот блок и Балканот кој ќе се најде под постојана воена закана од Истокот и закана од илегална миграција низ транзитен коридор. Западна Европа која ќе се најде под постојани терористички закани и закана од илегална миграција кон крајните дестинации. Додека првата зона ќе биде под постојан кризен менаџмент, втората зона ќе биде под постојана вонредна состојба. Воените сили ќе треба да се прегрупираат за да дадат поддршка на цивилните служби во справување со заканите од тероризам, странски борци, заштита на границите и кризниот менаџмент. Разузнавањето ќе треба да даде поддршка на органите за спроведување на законите за да се справи со надворешните закани и со внатрешните опасности.

Третиот предизвик е поларизацијата на европските општества. Националистичките движења ќе јакнат и ќе применуваат насилни методи и средства за заштита на идентитетот и карактерот на националните држави. Повторно ќе се врати суверенитетот на државите за да се заштитат сопствените национални територии.

Четвртиот голем предизвик се политичките кризи. Тие имаат за цел внесување на државите во состојби на тензии. Во вакви тензии ќе се стават во off balance состојба. Тоа подразбира малцински влади, широки коалиции со мандат до 18 месеци и неможност за носење одлуки. Државите ќе бидат во состојба на потчинетост на центри на моќ кои ќе остваруваат свои сопствени интереси.

Петтиот предизвик се последици од пропаднати држави и држави во пропаѓање што се наоѓаат на границите на јужното крило на НАТО. До сега ЕУ и НАТО не можат да обезбедат заштита на државите од невоени закани. Затоа, очекувано е државите билатерално да соработуваат во рамките на своите региони со цел да се справуваат со опасностите.

Како да ја решиме оваа квадратура на кругот?

Факт е дека опстанокот на Европската Унија ќе зависи од кризниот менаџмент на третите земји кои се на коридорите и во оперативното опкружување. Земјите кои со години ги игнорираше, сега ќе станат клучни за нејзната безбедност. Тоа се пред се Египет, Јордан, Турција, Македонија, Србија...

Непосредната соработка за прашања од заеднички интерес ќе придонесе за надминување на недовербата меѓу безбедносните служби. За да даде резузлтати на среден и долг рок, таа соработка мора да прерасне во вистинско партнерство меѓу безбедносните служби на државите во рамката за партнерство.

Но, за да биде успешна, Европската Унија мора да направи две нешта.

Прво, мора да се дебирократизира. Panic room во која се состануваат дипломатите и бирократите треба да се замени со situation room во која ќе се состануваат субјектите на кризниот менаџмент.

Второ, Европската Унија и другите меѓународни организации мора да излезат од бирократскиот лавиринт и да се прилагодат на реалноста на 21 век.

За успешно да одговорат на овие предизвици, носителите на одлуки мора да се потпрат врз науката. Науката е таа што треба да нè запознае со сложената и динамична реалност на 21 век. Од демографската експлозија на Африка и Азија, преку константната миграција кон урбаните центри, па сè до растечката различност на градовите и мегалополисите. Само науката и нејзините институции, како што се универзитетите и академиите може да ги подготви европските институции за 3 милениум.

Ви благодарам.

 
Почеток < Пред 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Следно > Крај
Страница 6 од 57