Говори и обраќања
GO_1
Годишно обраќање на претседателот на Република Македонија, д-р Ѓорге Иванов, во Собранието на Република Македонија
Петок, 28 Декември 2018

Почитувани присутни,

Уставот на Република Македонија ме обврзува како Претседател на Република Македонија барем еднаш во годината да се обратам во Собранието за прашања од мојата надлежност. Во оваа прилика, преку ова Собрание се обраќам и до македонските граѓани за најважните прашања со кои се соочува нашата Република.

Во изминатата година како Претседател на Република Македонија со Владата соработував околу повеќе прашања од споделена надлежност. Во сферата на надворешната политика, ги прифатив сите квалитетни владини предлози за амбасадори за кои сметав дека професионално ќе ја претставуваат Република Македонија во странство. Постигнавме согласност и околу новиот гувернер на Народната Банка на Република Македонија. Именував нов Началник на Генералштабот на Армијата на Република Македонија. Со Собранието соработував преку именувањето на двајца нови уставни судии. И таквата соработка за доброто на државата е неопходна во секоја кохабитација. Но, има суштински важни причини поради кои нашата кохабитација е ставена на тест.

Пред некој да помисли дека ова ќе биде мое последно обраќање, мој отчет за сработеното во вториот мандат, сакам да го истакнам следново. Се уште е рано за отчет. Кога на 12 мај 2014 година по вторпат го презедов мандатот, тука, во оваа сала дадов свечена изјава дека како Претседател на Република Македонија и како Врховен командант на вооружените сили ќе ги бранам суверенитетот, територијалниот интегритет и независноста на Република Македонија од внатрешните и надворешните предизвици, закани и ризици. Во таа изјава стои дека ќе ги бранам Уставот и уставниот поредок на Република Македонија. Денес од ова исто место повторувам дека до таа моја заклетва ќе се придржувам до последниот ден од мојот мандат. И од тоа не мислам да отстапам.

Имам многу добра причина за мојата решителност. Бидејќи токму за време на овој втор мандат Република Македонија се соочува и со внатрешни и со надворешни закани и ризици по нејзиниот суверенитет, територијален интегритет, независност.

Се вели дека вистината ги разобличува лагите, ги открива неисполнетите ветувања, ја разоткрива нечистата совест. А има многу нечиста совест во однос на Република Македонија.

Почитувани присутни,

Неодамна во Париз учествував на 100 годишнината од крајот на Првата светска војна. Сите учесници беа поканети да донираат по една книга во библиотеката на мирот. Во таа француска библиотека на мирот јас ја донирав книгата „Македонскиот јазол" од првиот германски амбасадор во Република Македонија – Ханс Лотар Штепан. Зошто токму таа книга? Бидејќи нерешеното македонско прашање беше причина за балканските војни и влијаеше на сојузите во Првата и Втората светска војна.

За да биде одржлив, мирот мора да биде праведен. А праведноста на еден поредок, вклучително и меѓународниот поредок, се гледа од начинот на кој ги третира најмалите народи и држави. Македонскиот јазол почна полека да се разврзува со формирањето на АСНОМ-ска Македонија и со прогласувањето на независна Република Македонија. Она што е многу важно е дека Македонскиот јазол не може да се пресече, туку мора многу внимателно да се разврзува. Бидејќи, сечејќи го јазолот се сече и дели македонскиот народ. Како и сите мои претходници, така и јас како Претседател на Република Македонија работев на разврзување на тој јазол. Бев свесен дека постојат прашања за кои не се преговара, стекнати права за кои не се разговара, црвени линии преку кои не се преминува. Но, во изминативе две години на власт дојде некој кој си мислеше дека е доволно да го пресече јазолот и со тоа да го реши македонското прашање, и тоа по секоја цена.

И токму во тоа е проблемот. Кога сте подготвени едно прашање да решите по секоја цена, тогаш цената е највисока. Цената на ваквото решавање на македонското прашање е правно и историско поништување на Македонскиот народ, бидејќи без македонски народ, македонски идентитет и македонски јазик, нема ниту македонско прашање. Со други зборови, прашањето за идентитетот ќе се реши со негово поништување. Со тоа, Република Македонија и македонскиот народ се втурнати во правна, политичка, историска бездна. Пандорината кутија е отворена и сега речиси секој си зема за право да го негира она што е наше стекнато право. И тоа на повеќе нивоа и во повеќе наврати.

Ќе почнам од крајот, а тоа е Преспанската спогодба.

Од почетокот на независноста, Грција ни го попречи правото на самоопределување, ни го одзеде правото на просперитет, а сега, 27 години подоцна, ни го доведува во прашање и правото на постоење. Трагедијата е што тоа го прави благодарение на Спогодбата од Преспа. Донесена со изговор дека треба да стави крај на спорот за името со Грција и да го отвори патот за членство во Европската Унија и НАТО, оваа спогодба всушност и става крај на Република Македонија каква што ја знаеме. Спогодбата повредува одредба од внатрешното право од фундаментално значење. Текстот на таа Преспанска спогодба е изготвен без национален консензус, без мое знаење и без моја согласност како Претседател на Република Македонија.

Но, едно нешто беше исправено на патот. А тоа е фундаменталното право на народот на самоопределување. Во една република, единствено народот има право да управува сам со себе и да одлучува за својот живот, да го избира своето име и името на државата што ја создал, јазикот што го зборува, културата што ја гради. Затоа, оваа Влада и ова парламентарно мнозинство побара од народот сам да се согласи на таа промена за да може правното укинување на македонскиот народ да се протолкува како негова сопствена волја.

На 30 септември се одржа и референдумот на кои македонските граѓани требаше да се произнесат за Преспанската спогодба. На тој референдум народот се соочи со лажна алтернатива. Избор меѓу просперитет и идентитет, небаре постои такво нешто како просперитет без идентитет.

За време на референдумската кампања Владата тврдеше дека со Преспанската спогодба е признат македонскиот народ, дека е заштитен македонскиот јазик, дека се јакне македонскиот идентитет.

Официјална Атина ги демантираше сите изјави на нашата Влада. Грчкиот премиер Ципрас во повеќе наврати истакна дека Спогодбата не признава македонски народ и македонски идентитет. Неодамна грчкиот претседател Павлопулос потврди дека нема да прифати своеволно толкување на спогодбата.

Од сите прашања, ќе се осврнам на македонскиот јазик. Се тврди дека со Преспанската спогодба македонскиот јазик е конечно заштитен. Со што е заштитен? Како оваа власт може да каже дека се изборила за неотуѓиво право? За македонскиот јазик се избориле оние кои имале храброст да го зборуваат тогаш кога бил забранет, да го кодифицираат тогаш кога бил негиран, да го промовираат тогаш кога бил игнориран. Тие го заштитија македонскиот јазик, а оваа власт само го сведе на монета за поткусурување. Актуелната власт почна да се пазари со оние кои претендираат да го држат клучот на нашето минато и кои го оспоруваат нашето историско право на постоење и самоопределување. Наместо заштитен, македонскиот јазик е изложен на нападите на оспорувачите кои, обидувајќи се да го избришат или преименуваат, вршат опресија врз македонскиот идентитет.

Ризикот беше огромен. Референдумот на 30 септември можеше да ја доведе Република Македонија во состојба на потчинетост и зависност спрема друга држава.

Во вакви нездрави услови проработе имунитетот на македонското општество против наметнатото решение. Референдумот беше неуспешен. Со недоволната излезност на референдумот, народот се изјасни против избрзани, наметнати и штетни решенија донесени без претходно постигнат национален консензус. На 30 септември, со негласање, тивкото мнозинство донесе гласна одлука. Одлука дека никој нема мандат од народот да го менува Уставот заради промена на уставното име ниту право да тргува со идентитетот.

Најголемиот успех на оваа Влада е што ја убеди меѓународната заедница дека референдумот ќе биде успешен и дека народот ќе ја поддржи Спогодбата од Преспа. Но, на крајот од денот, и претставниците на меѓународната заедница се соочија со фактот дека народот ја отфрли Спогодбата. Веднаш потоа, Владата започна да бара изговори и виновници за неуспехот.

Мојата порака е да не се бараат изговори. Причината за неуспехот на референдумот е едноставна. Народот препозна дека е уценет и ја отфрли уцената.

Од судбината на државата зависи и судбината на народот. Но, и од политичката зрелост на народот зависи судбината на државата. Со бојкот на референдумот, народот го одбрани своето право на постоење и го зачува стекнатото право на самоопределување. И уверен сум дека еден ден ќе дојде генерација политичари која ќе го задржи она што сега некој е подготвен толку лесно да го изгуби.

Во моето обраќање во Обединетите нации веќе зборував на таа тема. Можности секогаш постојат, и во односите со Грција и во односите кај нас дома.

Прво, обновување на односите со Република Грција и враќање кон автентичните и ненаметнати мерки на градење на доверба кои почнаа да даваат резултати. Но, за да се постигне тоа, грчкото и македонското општество треба да научат како заеднички да живеат и покрај нивните најдлабоки разлики и перцепции.

Второ, обновување на националниот консензус во Република Македонија. Треба да разговараме и да ги разгледаме опциите за решавање на прашањето во согласност со меѓународното право, преку почитување на нашето фундаментално право на самоопределување. Но, за тоа е потребна политичка волја, тука, кај нас.

Почитувани присутни,

Во секоја функционална демократија пропаднатиот референдум ќе значеше и крај на процесот. Волјата на народот изразена на референдум е патоказ. Знак на демократска зрелост е носителите на одлуки да се водат по тој патоказ, бидејќи граѓаните се првиот и единствен извор на легитимитет.

Но, за жал, тоа не беше случај кај нас. И покрај официјалните резултати, видовме обиди за слободно толкување на Уставот и законите на Република Македонија со цел неуспешниот референдум да се претстави како успешен, како пред домашната, така и пред меѓународната јавност.

Мнозинството во ова Собрание не само што не ја почитува, туку оди спротивно на волјата на народот.

Република Македонија е нашиот заеднички дом. Вие наумивте да го реконструирате со тоа што ќе ги отстраните неговите носечки столбови и ќе ги поткопате неговите темели. Носечките столбови се Уставот и законите. Темелите се клучните државотворни документи на АСНОМ. Каде е свеста дека со тоа се ризикува да имаме дом со раскопани темели и со разнишани столбови? Зарем таков дом ќе им оставиме на нашите деца и внуци?

Преамбулата на Уставот е всушност големиот наратив за тоа како народот ја создаде својата држава. Во Преамбулата е забележан моментот на остварување на правото на самоопределување. Сега се посегнува по нешто што е одамна апсолвирано и затворено. Република Македонија е трајна придобивка на македонскиот народ. Но, со грчката спогодба, таа трајна придобивка сега се релативизира. Како да не се сфаќа дека со релативизирање на трајното, ние се релативизираме и како народ.

Но, не е само Преспанската спогодба.

Кога во 2017 година го потпишав законот за ратификација на Договорот за пријателство, добрососедство и соработка со Република Бугарија укажав на една многу важна работа. Договорот зборува за заедничка историја на двете држави и нивните народи. Таа заедничка историја се однесува на периодот од признавањето на Република Македонија од страна на Република Бугарија, односно, од 1992 година. Тоа е вистинската историска рамка на договорот којшто не е насочен кон минатото, туку кон иднината. Наместо тоа, се дозволи слободно толкување на договорот поради што Република Македонија е втурната во лавиринт од кој тешко се излегува. Сега Софија најавува анекс на договорот.

Орвел напишал дека „кој го контролира минатото ја контролира иднината, а кој ја контролира сегашноста, го контролира минатото." Од каде таа аверзија кон историјата? Тврдите дека македонскиот народ живее во минатото и дека сакате да го однесете во иднината. Но, народот не живее во минатото, туку со минатото, и тоа не за да мрази, туку за да се сеќава. А сега сакате и колективните сеќавања да ги цензурирате.

И конечно, кон спогодбата од Преспа и слободното толкување на договорот со Бугарија ќе го додадам и третиот голем предизвик за македонската држава - а тоа е Тиранската платформа. Независно што некои го одрекуваат постоењето на Тиранската платформа, сепак, делата гласно зборуваат за целите и намерите.

Законот за употреба на јазиците, на начинот на кој што е напишан, но и изгласан, ќе предизвика целосна блокада на работата на институциите. Речиси нема член во тој закон во кој не е прекршен Уставот на Република Македонија. Законот е усвоен во Собранието вон секоја процедура и надвор од надлежните тела. Надминат е предвидениот законски рок, злоупотребено е европското знаменце, а не е консултирана ниту Венецијанската комисија. Законот го вратив без да го потпишам и тоа со низа забелешки. Парламентарното мнозинство ги игнорираше моите забелешки но и ставовите на стручната јавност и опозицијата.

Некој не само што немал храброст да се соочи со вистината за неуставноста на Законот за јазици, туку нема ни храброст да се потпише на кривичната пријава против мене. Зарем сакаат со анонимни кривични пријави да го принудат Претседателот на државата да го прекрши Уставот?

Како Претседател но пред се како човек го почитувам албанскиот народ, како што ги почитувам и турскиот, српскиот, влашкиот, ромскиот, бошњачкиот народ.

Не треба да се заборави дека Република Македонија е заеднички дом на сите граѓани. Секоја заедница може да го користи својот јазик во сите сфери и на сите нивоа во согласност со Уставот. Но, ваквото единство на различноста е возможно благодарение на македонскиот јазик што ја има незаменливата улога на официјален јазик на државата, основен комуникациски код и кохезивен фактор што ги поврзува сите сегменти на македонското мултиетничко, мултирелигиско и мултијазично општеството. Македонскиот јазик е lingua franca благодарение на кој меѓу себе се разбираат припадниците на различните заедници. Тоа е дел од нашиот општествен договор. Нашата сила е во нашата различност, а нашата различност е гарантирана со нашето единство. Израз на тоа единство е македонскиот јазик.

Доколку противуставниот закон за употреба на јазиците стапи на сила, тогаш Македонскиот веќе нема да биде lingua franca што ќе го обединува македонското општество.

Ценети присутни,

Како последица од ваквите загрижувачки процеси, Македонскиот народ станува табу тема во Република Македонија. Пред неколку години имавме забранета книга. Годинава постоеше обид за забрана на филм што третира македонска тема. Многу содржини од учебниците по историја ќе бидат забранети. А сега се најавува дека ќе биде забрането изразувањето на етничката припадност на пописот на населението. Долго време инсистирам на попис, но, која е целта на пописот без изразување на етничката припадност?

Со Охридскиот рамковен договор во нашиот Устав се вгради концептот на индивидуално користење на колективни права кои се стекнуваат врз основа на процентуална застапеност на етничките заедници. Јавно прашувам: дали со ваков попис се обезвреднува Охридскиот рамковен договор? Зарем ова не е поткопување на нашата мултиетничка демократија? Зарем се заборава дека без етничка графа нема Охридски рамковен договор?

За жал, оваа авто-цензура не запира кај институциите, туку се прелева во секојдневниот живот на граѓаните.

Слушам за родители кои веќе се прашуваат дали да им пеат македонски песни на своите деца за да не бидат жигосани како шовинисти. Слушам за автори кои се прашуваат дали вреди да објавуваат книги за Македонија. Има компании кои не знаат што ќе биде со нивните напорно градени македонски брендови.

Наместо доблест и чест, љубовта кон татковината станува грев.

Живееме во векот на човековите права и слободи. Сите идентитетски битки во светот се водат за формално-правно признавање на идентитетите. Сте се запрашале зошто речиси сите малцинства, независно дали се етнички, верски, јазични, родови, толку упорно инсистираат на правно признавање? Поради правното дејство. Точно е дека никој не може да ми го одземе личното право да се самоидентификувам како Македонец. Но, без правото на самоопределување, самоидентификацијата нема правно дејство. Во време кога немале сопствена држава, многумина од нашите предци себеси се идентификувале како Македонци, но формално-правно ним им наметнувале други туѓи идентитети. А сега вие го лишувате македонскиот народ од формалното колективно право на идентитет и се задоволувате со неформалното индивидуално право на самоидентификација.

Не можете да ја сакате Македонија а да не ги сакате Македонците.

Не можете да ја сакате Македонија а да не го сакате Македонскиот народ.

Зошто ние да бидеме единствената држава без државотворен народ на Балканот?

И како што со спогодбата од Преспа се негира македонскиот народ, а со слободното толкување на договорот со Бугарија се деконструира македонската историја, така со Тиранската платформа и противуставниот закон за употреба на јазиците се прави обид за демонтирање на македонската држава.

Според последните истражувања на јавното мислење, мнозинството млади граѓани сметаат дека Република Македонија се движи во погрешна насока. И тоа не треба никого да изненадува, бидејќи станавме држава во која се започнува наопаку.

Ќе потсетам дека прво се побара поддршка од граѓаните на избори, а дури потоа им се соопшти дека всушност гласале за Тиранска платформа и грчка спогодба.

Прво се донесе закон за употреба на јазиците, а дури потоа се најави дека ќе се побарало мислење од Венецијанската комисија.

Прво се апсеа пратеници, а дури потоа им се симнуваше пратеничкиот имунитет.

Прво се прифати спогодба за името, а дури потоа бев информиран како Претседател на државата.

Прво се донесе таа штетна грчка спогодба, а дури потоа граѓаните беа прашани на референдум.

Власта прво се согласи на промена на Уставот, а дури потоа изнудува 2/3 мнозинство, и тоа преку уцена на пратениците.

Власта прво се согласи на грчки договор што ќе се одрази на иднината на народот, а дури потоа глуми јавна дебата.

Законите се напишани за да се почитуваат, институциите се поставени да соработуваат, но и да вршат контрола едни над други за да не се прават грешки. Само преку владеењето на правото и законските механизми државата може да ја остварува својата суштина – а тоа е да се грижи за општото добро на граѓаните.

Нема ден а некој да не ме праша зошто ги прифатив, а уште повеќе зошто не ги активирав гаранциите на Заев за да му го дадам мандатот. Мојот одговор е дека со неговиот потпис на тие писмени гаранции јас ставив вето на законот за употреба на јазиците и законот за ратификација на спогодбата од Преспа. Со тоа, гаранциите се активирани. А активирани се бидејќи сме соочени со апсурд.

Уништувањето на државата се оправдува со обезбедување на иднина за државата.

Од таканаречена заробена држава чувствувам дека станавме и уценета држава.

Од надвор не уценуваат соседите, внатре се уценети многу носители на одлуки.

Уцената стана основно средство за остварување на целите.

Почитувани сограѓани,

„Доаѓаат месеци и години кога политичарите, независно кој од нив се на власт, а кој во опозиција ќе се занимаваат со сериозни и стратешки важни одлуки за државата, нацијата и идентитетот и јас не сакам да дозволам ниту оние кои ќе бидат во власта, ниту оние кои ќе бидат во опозицијата, да носат одлуки, а да се истовремено оптоварени и под личен притисок од можноста неправично да бидат уценети, да се соочени со лична закана за својата слобода, чест и углед, иднина или каква било уцена од некој надворешен или внатрешен фактор. Можеби и токму заради таквата цел, некој ја предизвика и оваа ситуација. За да може да влијае врз нив или дури можеби и да ги контролира нивните одлуки, се разбира пред се во свој интерес."

Ова не е опис на актуелната состојба. Ова го кажав на 12 април 2016 година кога донесов одлуки за помилувања. На македонската јавност и оставам да процени дали сум бил во право.

На 27 април политичкото насилство доведе и до физичко насилство. Насилство најостро осудувам. Но, кога веќе зборувам за уцената на пратениците и широкоградо понудената амнестија, сакам да поставам едно прашање.

Која е разликата меѓу моите помилувања и вашата амнестија? Во целите.

Мојата цел беше помирување преку помилување, а вашата цел е обезбедување поддршка за уставните измени преку уценување.

Додека јас одлуките за помилувања ги донесов за да спречам хаос во државата, вие, одлуката за амнестија ја носите за да ги озаконите уцените со кои се создава хаосот и се руши правната држава.

Моите помилувања не вклучуваа спречување на постапката за конфискација на нелегално стекнат имот и подразбираше прочистување на македонската политичка сцена и промовирање на нови лица во политиката. Вашата амнестија е само уште еден преседан за уцена.

Овој закон го потпишав не заради големото мнозинство со кое го изгласавте, ниту заради повеќето луѓе кои најверојатно ќе бидат опфатени со амнестијата. Ако вие Законот за амнестија го донесовте заради пратениците со цел да ви поминат уставните измени, јас го потпишав за да ги разоткријам вашите вистински цели и намери, дека оваа амнестија не е за помирување туку за уценување. Со вакво помирување не може да се помири македонскиот народ. Но, законот го потпишав и поради патриотите чија ненасилна љубов кон татковината очигледно била злоупотребена за други цели. Овој закон за амнестија нека биде сведоштво за двојни стандарди, бидејќи двојните стандарди се насилство против правдата. А без правда нема вистинско помирување, без правда нема мир.

Но, во поделено општество, какво што за жал е нашето, не може да се очекува зборовите да имаат иста вредност. Сè додека простувањето и помирувањето се само средство за постигнување на некоја друга цел, вие само го девалвирате и простувањето и помирувањето. Национално помирување ќе настапи тогаш кога сите ние, независно од етничката, верската, политичката или која било друга припадност ќе побараме прошка од оние на кои сме им згрешиле и ќе им простиме на оние кои ни згрешиле. А прошката треба да оди рака под рака со одговорноста.

Почитувани присутни,

Мене никој не може да ме уценува. Не можеа да ме обвинуваат ниту за неморал ниту за криминал, па затоа се обидоа да го нарушат мојот углед, и тоа со конструкции, лаги, навреди, омаловажување, па дури и со фалсификувани белешки.

Трпев и закани. Има јавни личности кои јавно повикуваат на линч и убиство на Претседателот и неговото семејство. Не навредуваа и омаловажуваа. Ете такви се некои од моите критичари, кои не можат ништо да кажат ништо добро за себе, па кажуваат се најлошо за другите.

Но, и покрај ова, истражувањето на јавното мислење во изминатите 10 години недвосмислено покажува дека Претседателот на Република Македонија е политичка институција со највисока доверба меѓу граѓаните. Но, и уште нешто. Ако можеме да им веруваме на последните анкети за тоа каков треба да биде идниот Претседател на Републиката, најмногу граѓани се изјасниле дека претседателот треба пред се да биде чесен. Тоа е мојот личен удел во враќањето на довербата во институцијата Претседател на државата. Кој и да дојде после мене, мора пред се да биде чесен кон себе и кон државата.

Во изминатиов период бевме сведоци и на лажни искази за измислени настани и за непостоечка комуникација со цел да се докаже моја наводна вмешаност во настаните од 27 април. Со помош на великодушна амнестија, како некој да се обидува да ја скрие вистината за вистинските нарачатели на насилството од 27 април и да скрои лажна приказна по негова мерка. Сите ние ја заслужуваме вистината. А единствената вистина во врска со она за што ме обвинуваат е следната: сценарио за воена и вонредна состојба немало, освен ако во Република Македонија не функционирал паралелен Врховен командант на вооружените сили и паралелен Генералштаб на Армијата на Република Македонија, и ако некој не го злоупотребил моето име за свои цели.

Од тука сакам да ја запознам целата македонска јавност за една многу важна работа. Постојано ми стигнуваат информации дека врз основа на усна наредба, повторувам, усна наредба, се врши следење, снимање и прислушкување на Претседателот на државата, на членовите на неговото семејство и членовите на неговиот Кабинет. А тоа е само индикатор дека се менуваат системи, називи, влади, министри и директори но, по се изгледа дека УДБА си останува УДБА со удбашки методи.

А кога веќе ја споменувам Управата за безбедност и контраразузнавање, ќе ве потсетам дека уште минатата година зборував дека УБК е жариште на политички, институционални и безбедносни кризи. Наместо да ги спроведува законите, УБК работи надвор од својот законски мандат.

Ова е последица на една голема заблуда. Секоја партија што доаѓа на власт мисли дека ќе може да ја контролира УБК, за на крајот да сфати дека УБК е таа што контролира. Како и неколкупати претходно во минатото, така и сега УБК се користи како алатка за конструирање на лажни случаи со цел реваншизам, гонење и уцена. Тоа е машинерија за делегитимирање на институциите на државата, како што впрочем неодамна почувствувавме. УБК е еден од главите инструменти за вршење уцена.

Точно е дека се нудат реформи. Но понудените реформи се повеќе форма и фасада а помалку суштина. Забелешките на Прибе суштински не се исполнети.

Со предложените реформски закони се прават обиди концентрацијата на моќ од МВР да се пресели во Владата, нелегалното да се легализира, незаконското да се озакони, а вечните предизкувачи на кризи да се понудат како спасители од кризи, се разбира, откако сами себе ќе се реформираат според само ним познати критериуми. Со несуштинските реформи се остава голем простор за злоупотреба и нарушување на основните човекови права и слободи. Ве потсетувам дека следни жртви на вакви злоупотреби можете да бидете токму и вие. Се заборава дека освен моќта, треба да се пренесе и одговорноста. Затоа прашувам, кого чуваат чуварите и кој ќе не чува од чуварите?

Останува дилемата како да ја заштитиме демократијата во Републиката од лажните вести, конструкциите и фабрикуваните случаи кои се институционализирани преку УБК. Неодамна сите се уверивме дека постојат фабрикувани класифицирани белешки што се користат за носење судски одлуки. Се плашам и да помислам колку такви фабрикувани документи од УБК биле основа за конструирани дела.

Почитувани сограѓани,

Во изминатите 10 години како Претседател на државата и изминатите 27 години како граѓанин и универзитетски професор не сум гледал друга перспектива за Република Македонија освен членството во Европската Унија и НАТО. Верувам во европската идеја како мировен проект што го отвора просторот и ги трансформира државите и општествата. Членството во Европската Унија и НАТО го сплотува целото наше општество, бидејќи за македонските граѓани НАТО значи безбедност, а Европската Унија значи просперитет. И македонските граѓани два пати ме избраа да работам на остварување на таа цел.

Го правам сето она што е во моја надлежност. Како врховен командант на вооружените сили посветувам големо внимание на Армијата на Република Македонија преку која ние практично сме во НАТО. Армијата успешно и посветено се соочи со сите предизвици и целосно ја оправда мојата доверба и довербата на македонските граѓани. За мене е чест да бидам Врховен командант на армија со нескршлив дух. Но, тој дух мора да се одржува. И токму затоа мора да се вложува во Армијата. И тоа не само во нејзината опрема, обука и технологија, туку и во подигнување на животниот стандард на припадниците на Армијата на Република Македонија. Грижејќи се за војниците, подофицерите, офицерите и цивилите, ние се грижиме за Армијата, а грижејќи се за Армијата се грижиме за нас, за Република Македонија, за нејзината безбедност и нејзината евроатлантска интеграција.

Како Претседател постојано се залагам кај моите европски соговорници за датум и почеток на преговори за членство во Европската Унија. Речиси нема настан и средба на која не го покренувам ова прашање.

Но, мора да дадеме решение за клучните структурни проблеми во Република Македонија, наместо да одлагаме и да чекаме тие сами да се решат кога ќе влеземе во ЕУ и НАТО.

Многу наши странски партнери не уверуваа дека Спогодбата од Преспа ќе ја отвори вратата за членство во Европската Унија и НАТО. Но, чудно е што некои од нив премолчуваат дека дури и да се отвори вратата на интеграциите, останува спуштена железната решетка на реформите. Преспа нема да ја крене таа решетка. На јулскиот самит Европската Унија јасно укажа на потребата од реформи. А реформите се долг и напорен процес.

И тука зборувам не само за реформите во безбедноста, туку и во правосудството, образованието, здравството. Знам дека новата Влада ги наследи овие проблеми. Но, наместо решавање на проблемите, гледаме повторување на грешките. Се прашувам дали се случи промената што сите ја очекувавме, и интелектуалците, професионалците, невладиниот сектор, народот?

Прво, правосудството. Кој од оние кои промовираат владеење на правото го почитуваат владеењето на правото? Станавме држава на слободно толкување на Уставот и законите. Правото е сведено на политички инструмент на владејачката структура која на степен на закон го подигнува сето она што ќе го посака. Правдата се уште е слугинка на моќта. Зарем не сте свесни дека ако еден граѓанин ја загуби вербата во правдата, тоа значи дека ја загубил најсилната врска со државата. Односно, веќе престанува да ја чувствува Република Македонија како своја држава. Сте се запрашале ли зошто и економски добро ситуирани граѓани си заминуваат од државата? Поради неизвесноста за иднината на нивните деца. Тешко на она поколение, чиишто судии заслужуваат да им се суди. Не сакам да станеме држава во која ова би се остварило.

Второ, здравството. Секој треба да знае дека нашите деца, нашите најмили се заболуваат, умираат поради лоши услови и недостиг на кадри. Нашите болници наместо од пациенти, се празнат од медицински персонал. Докторите, сестрите си заминуваат во странство. Тоа се наследени проблеми од избрзани реформи. Затоа, кога се спроведуваат реформите, наместо тесно-партиските интереси треба да се земат предвид само интересите на пациентите.

Трето, образованието. Крајно време е да престанат експериментите со учениците и студентите. Тие се потенцијал за промена во нашето општество, и тоа го видовме сите. Неопходни се еднакви можности за сите, еднаков пристап до знаењето за сите, без разлика каде живеат и на кој јазик учат. Како што за одбрана на државата е потреба армија, така за одбрана на општеството се потребни училишта. Во минатото видовме избрзани реформи. Затоа, сега реформите треба да бидат резултат на сеопфатни јавни дебати во кои ќе бидат вклучени и наставниците, и студентите и родителите. А секоја вистинска реформа започнува со вистинското прашање: која е целта на образованието, за оваа генерација, во овој милениум? Никогаш нема да ги заборавам зборовите на еден светски интелектуалец кој во една прилика рече дека би го тужел оној образовен систем што наместо иноватори со идеи создава само баратели на работа.

Тука природно се надоврзува и прашањето за економијата. Со новата Влада меѓу луѓето се роди надеж дека после турбулентен период со длабоки кризи, конечно дојде период на стабилност. Но, наместо крупни економски проекти и намалување на невработеноста, имаме поголемо задолжување. Се повторуваат истите грешки кои беа критикувани од претходниот период: корупција, непотизам, вработување во државни институции за гласови и поддршка, именување на неодговорни лица на одговорни позиции. Овие погрешни чекори и политики ги разочараа граѓаните кои очекуваа да дојде подобар живот во Република Македонија. 30% од децата во Република Македонија живеат во сиромаштија. Сите политики и реформи треба да се насочат кон решавање на овој проблем. Но, не гледам дека фокусот е на вистинско место ако пратеничките привилегии по завршувањето на мандатот се поприоритетни од потрошувачката кошничка на граѓаните.

Поради сите овие кризи Република Македонија е тргната од картите на енергетски коридори. Кој воопшто би сакал клучен коридор да минува низ политичко трусно подрачје? Наместо транзитна држава што ќе наплаќа за транзитот на енергенсите, ние, за жал, ќе бидеме само краен корисник што ќе го плаќа транзитот на енергенсите. Наместо енергетски меѓузависни, ќе бидеме енергетски зависни од нашите соседи кои ќе можат да не држат во енергетско заложништво. Цената за тоа ќе ја плаќаат граѓаните и компаниите.

Дел од таа цена е и аерозагадувањето. Воздухот во Македонија се чини дека е позагаден кога некоја политичка партија е во опозиција, а почист кога е на власт. И обратно. Загадениот воздух не е тема за собирање политички поени. Според последните истражувања, загадувањето е една од главните проблеми што најмногу ги загрижува граѓаните. Чистата животна средина е човеково право. Но поништувањето на резултатите од локалните референдуми за рудниците зборува дека човековите права се заштитени само до таа мера додека се совпаѓаат со тесните интереси на политичките и бизнис моќници.

Почитувани присутни,

На крајот од моето обраќање, не е пријатно наместо за добри решенија повторно да морам да се навраќам на истите проблеми.

Ќе потсетам дека во 2014 година повикував на дијалог во институциите на државата за надминување на политичката криза.

Во 2015 година, ги повикував партиите на единство околу државните интереси.

Наредната 2016-та реков дека зборот на годината треба да биде одговорност, и тоа не општа и безлична, туку конкретна и лична.

Во 2017-та повикав на помирување, простување и прекин на реваншизмот.

Да ме послушавте тогаш, можеби денес ќе имавте помала одговорност. Но ви реков, и затоа одговорноста за оваа најтешка состојба на Република Македонија од независноста до денес е ваша.

Се вели дека оние кои им робуваат на парите ја знаат цената, но ја забораваат вредноста на нештата. Забораваат дека постојат нешта кои имаат вредност а немаат цена. Вредноста на една куќа се состои во тоа што таа е дом. Вредноста на Република Македонија се состои во тоа што таа е наш единствен заеднички дом. Немаме резервна татковина. Затоа, Република Македонија за нас е бесценета. Но, за жал, се однесуваме како да е безвредна.

Се потпираме на меѓународната заедница и се надеваме дека таа ќе ги извојува битките за нас. Но, заборавивме дека битките во кои други се борат за нас не не трансформираат. Нас не трансформираат и не прават подобри само оние битки што ние самите ги биеме. Ако сакате од една група поединци да создадете функционална заедница, дајте им цел што само заедно можат да ја постигнат. Таа цел е Република Македонија. Само заедно можеме да ја чуваме, само заедно можеме да ја градиме.

Најголемо дело на секој кој сака да создаде држава, не е само просто воспоставување на уредувањето, туку пред се одржувањето на тоа уредување. Проекција на тоа уредување во иднината, во далечната иднина. Речиси секое државно уредување, колку и да е несовршено, може да опстане кратко време. 27 години независност на Република Македонија се само миг во долгата историја на човештвото и човековиот стремеж кон слобода и поредок. Нашата цел треба да биде многу потрајна. Да ја градиме Република Македонија како држава што ќе трае и ќе не надживее и нас, и нашите деца, и нивните деца.

Само генерација родена во слобода може да изгради слободно општество. Но, единица мерка за слободата е вистината. Затоа, мора да почнеме со вистината.

На почетокот на моето обраќање реков дека вистината ги разобликува лагите, ги открива неисполнетите ветувања, ја разоткрива нечистата совест. Реков дека има многу нечиста совест во однос на македонскиот случај. Но, вистината ослободува и овозможува да се признае вината, да се поправат грешките, да се исцелат раните. Затоа, денеска, од оваа собраниска говорница гласно ја зборував вистината. Не за да поттикнувам омраза, бидејќи омразата предизвикува раздор, туку за заедно да се соочиме со реалноста.

А реалноста е дека огромна е разликата меѓу слободата со одговорност и слободата без одговорност. Првата е основа на слободното општество, втората е само друго име за безвластие и анархија. И тоа води во непоредок во кој нема слобода. Непоредок во кој владее омразата. Луѓето кои ги мразат своите политички и идеолошки противници, ниту се, ниту можат да бидат слободни. Тие се заробеници на омразата и желбата за одмазда и реваншизам.

Затоа, треба да се ослободиме од омразата и реваншизмот, и да се свртиме кон помирувањето, но она автентичното, без задни намери, без скриени агенди до кое се стигнува преку вистината и одговорноста.

Преку вистината и одговорноста што води до помирување, ќе имаме праведно општество во кое меѓусебното почитување одново ќе биде наша врвна вредност. Во кое власта и опозицијата наместо како заколнати непријатели ќе се доживуваат како достојни противници и партнери за доброто на граѓаните што ги избрале. Држава во која ќе имаме култура на почитување на Уставот и законите. Општество во кое младите ќе имаат реална надеж за исполнет живот и перспектива. Држава во која луѓето ќе имаат правна сигурност и слобода да го планираат својот живот. Држава во која децата ќе живеат во чиста и здрава животна средина. Стопанствениците ќе имаат отворени пазари и фер конкуренција. Студентите ќе се натпреваруваат со идеи, а иноваторите со изуми. Пензионери кои ќе имаат пристојни пензии за достоинствена старост. Доктори, наставници, воспитувачи чии плати ќе соодветствуваат со огромната одговорност што ја имаат – а тоа е да се грижат за здравјето на телото и на духот на секој еден од нас.

Ќе ве потсетам дека ова беа целите и на основоположниците на суверена и независна Република Македонија. Еден од нив, претседателот Киро Глигоров истакна дека прашањето за името и идентитетот е постаро од секој Устав, од секоја Влада, од секоја партија. Постаро е дури и од државата. Ниту еден поединец, од ниту една генерација, нема право да тргува со тоа име и со тој идентитет. И денес, од оваа говорница, се уште се надевам дека ова парламентарно мнозинство ќе смогне сила и ќе го послуша гласот на народот и ќе ја отфрли преспанската спогодба и амандманите за промена на Уставот.

Народот не само што го одбра, туку и го одбрани името на својата држава, а тоа име е Република Македонија. А јас како нејзин Претседател останувам да ја бранам волјата на народот и од тоа не мислам да отстапам.

Ви благодарам.

PRM_obrakanje
Обраќање на Претседателот на Република Македонија, д-р Ѓорге Иванов
Петок, 07 Декември 2018

Почитувани граѓани на Република Македонија,

Во изминатите неколку години во повеќе наврати јавно предупредував на опасностите кои се закануваат по стабилноста на Република Македонија и по суверенитетот на граѓаните на Република Македонија. Со длабоко жалење констатирам дека овие мои предупредувања беа игнорирани, а резултатот од тие игнорирања денеска сите го чувствуваме.

Денеска, ви се обраќам вам, на граѓаните на Република Македонија, со цел да ги разобличам сите лаги, конструкции и црни сценарија, со кои бевме бомбардирани во изминатиов период. Од почетокот на мојата функција, одговорно ја претставувам државата и убеден сум дека само со чесен и транспарентен пристап ќе можеме да се спротивставиме на лагите за наводна вмешаност на мојот Кабинет, Армијата на Република Македонија и Агенцијата за разузнавање во настаните околу 27 април.

Почитувани,

Во Кабинетот на Претседателот на Република Македонија, никогаш не се разговарало, ниту се размислувало за прогласување на воена, или вонредна состојба.

Со тоа ги отфрлам и сите шпекулации дека меѓународната заедница вршела каков било притисок врз мене да отстапам од некаков наводен план за прогласување на воена или вонредна состојба. Во овој момент, јавно ги повикувам странските претставници, да излезат и да ги посочат тие кои ми вршеле притисок.

Сценарио за воена и вонредна состојба немало, освен ако во Република Македонија не функционирал паралелен Врховен командант на вооружените сили и паралелен Генералштаб на Армијата на Република Македонија.

Вистинското прашање е кому во тие моменти му одело во прилог да го злоупотреби Кабинетот на Претседателот и да креира лажна перцепција за прогласување на воена или вонредна состојба.

Оние кои ме обвинуваат и создаваат лажни вести со цел да ја делигитимираат институцијата Претседател, ги упатувам на член 124 од Уставот, каде стои дека воена состојба настапува кога претстои непосредна воена опасност од напад врз Републиката, кога Републиката е нападната, или и е објавена војна. Согласно член 125 од Уставот, вонредна состојба настапува кога ќе настанат големи природни непогоди или епидемии. Почитувани мои граѓани, на 27 април немавме ништо од ова.

Година и пол, јас како Претседател на Република Македонија и мојот Кабинет сме постојана мета на лажни вести и лажни конструкции, со цел по секоја цена да не вмешаат во настаните од 27 април. Од 21 април 2017 година, без никакви докази и индиции се обвинува Кабинетот на Претседателот на Република Македонија. Се вршат притисоци и закани кон мене, со цел да потклекнам и да отстапам од моите ставови во врска со политичките случувања во Република Македонија и политиките кои ги спроведува актуелната Влада. По кој знае кој пат повторувам дека нема да отстапам од моите ставови.

Деновиве сме сведоци дури и на лажни искази дадени во судскиот процес за настаните од 27 април.

Прво, сакам да укажам дека за давање лажен исказ пред Суд, кривично се одговара.

Второ, ги охрабрувам сите оние кои ме обвинуваат слободно да се обратат до надлежните институции, Министерството за одбрана, Армијата на Република Македонија, Агенцијата за разузнавање, Управата за безбедност и контраразузнавање и други институции кои се споменуваат, и да побараат веродостојни информации за планските и дневните активности на секој старешина, командант и војник.

Овие институции треба да одговорат на прашањата каде биле одговорните лица на 27 април или претходно, и дали постојат какви било административни записи за подготовки на некакви сценарија за воена или вонредна состојба.

Сакам да потсетам, дека во врска со настаните од 27 април, Кабинетот на Претседателот и Агенцијата за разузнавање ги доставија сите извештаи до Основното Јавно Обвинителство.

Почитувани граѓани,

Уште еднаш потсетувам дека мојот Кабинет во безброј наврати ги демантираше лажните вести со кои во континуитет се гради негативна перцепција за нас. Сметам дека еднаш засекогаш мора да се стави крај на ваквите небулозни шпекулации.

Од сето она, што во изминатиов период пишуваа дел од медиумите, ништо не излезе дека е вистина. Ниту, чаршиските муабети дека го подготвуваме „Јасен" за засолнување во случај на воена состојба. Ниту тврдењата дека мојот Кабинет, дал дозвола за влез на странски разузнавач во Собранието на 27 април.

Она што намерно или ненамерно се избегнува, а граѓаните треба да го знаат е дека „Јасен" е Јавно претпријатие и е под надлежност на Владата. И овој факт е лесно проверлив. Отфрлен е и обидот да се прикрие непрофесионализмот на странски разузнавач, под изговор дека Кабинетот му дал дозвола за влез во македонското Собрание.

Истовремено, обвинителката Вилма Рускоска јасно потврди дека Јавното обвинителство нема докази за вмешаност на Кабинетот на Претседателот во настаните од 27 април.

Генералштабот на Армијата на Република Македонија, исто така, демантираше инволвираност во настаните од 27 април и повика на транспарентност во доставување на информации во врска со овие настани.

Исто така, и Агенцијата за разузнавање, најостро ги осуди сите обиди за вмешување на Агенцијата во конструкции и лажни вести.

Почитувани граѓани,

Овде би сакал јавно да прашам. Дали исказите на обвинетите се порелевантни од тврдењата на надлежните институции и носителите на јавни функции?

Истовремено, ако Генералштабот јасно и недвосмислено демантираше инволвираност околу настаните од 27 април, или какви било сценарија за воена или вонредна состојба, не можам, а да не поставам уште едно прашање пред целата македонска јавност - Во периодот кога деновите пред доставување на официјална покана за членство во НАТО се одбројуваат, кому му одговара, да ја деградира Армијата која го ужива најголемиот углед меѓу вас граѓаните, но и која што единствената институција за која нема забелешка во исполнувањето на критериумите и стандардите на НАТО.

Само да потсетам, дека како Претседател на Република Македонија уште пред две години укажав дека УБК е главното жариште на генерирање на сите политички и безбедносни кризи во Република Македонија. И по три години од дијагнозата на Прибе, болеста не е отстранета. Ако УБК се дрзнува без никакви основи да ги следи активностите на мојот Кабинет и да ме става мене како Претседател во службени белешки кои опишуваат непостоечки настани, се плашам од помислата што сè се случува во оваа институција и како се креираат извештаи со фиктивни извори за да се постигне определена цел. Со планиран истек на калисфицирани податоци се гради лажна перцепција за на крај да се конструира судско-полициски случај.

Од друга страна, сакам да потенцирам и дека во изминатиов период сме сведоци на неказнивост по планирано истекување на класифицирани документи од УБК, за што ги повикувам надлежните институции да дејствуваат и санкционираат вакви појави, кои ја загрозуваат националната безбедност.

На крајот, констатирам, дека ова не е ништо друго освен класична хајка и линч, со очајно смислено сценарио против мене, мојот Кабинет и наведените институции. Ве уверувам дека со нарачани лажни искази и генерирање лажни вести нема да се прикрие реалноста и вистинските нарачатели на настаните од 27 април. Кабинетот на Претседателот не е дежурна служба за давање алиби.

Ви благодарам.

stopanska_komora_18
Доделување на признанието „Македонски квалитет 2018 година“
Петок, 07 Декември 2018

Почитувани стопанственици,
Дами и господа,
Драги пријатели,

Веќе четврта година по ред ја имам честа да сум покровител на доделувањето на Признанието за македонски квалитет. Ова признание придонесува за развојот на производството во Република Македонија, за подобрување на квалитетот на македонските производи, поттикнување на креативноста, истражувањето и иновациите на македонските компании, како и создавање на препознатлив македонски квалитет на меѓународниот пазар.

Зад ова признание стои напорна работа, верба и визија за промоција на македонскиот квалитет. Признанието е дополнителен поттик за десетте добитници да продолжат да се развиваат, да вложуваат во својот развој и напредок и да работат на својот квалитет. Тие се веќе препознатливи брендови и верувам дека како такви допрва ќе ги освојуваат регионалните, континенталните и светските пазари. Нивниот успех е успех на Република Македонија. Само со успешни стопански субјекти може да очекуваме развој на нашата економија и со тоа напредок и просперитет.

Му честитам на Сојузот на стопански комори на Македонија за идејата и за реализацијата за доделување вакво признание кое прераснува во традиција. Во согласност со моите ингеренции и можности како Претседател на Република Македонија, секогаш ги отворам вратите за соработка на македонските компании во странство и на странските компании во Република Македонија.stopanska_komora_21

Меѓу членките на Сојузот на стопански комори и меѓу денешниве добитници на признанијата има извонредни примери за општественоодговорни компании кои дел од својот профит го вложуваат за потребите на заедницата. Тоа е несомнено и дел од македонскиот квалитет и вредности кои денес ги промовираме.

На самиот крај, им честитам на годинешните добитници, а на другите членки на Сојузот на стопански комори им посакувам следната година да остварат одлични резултати и, секако, да бидат дел од најуспешните кои ќе ги понесат признанијата за македонски квалитет.

Дозволете ми во оваа пригода, кога сме на крајот на 2018 и кога веќе сите очекувања и надежи се свртени кон новата 2019, на сите да ви посакам многу здравје, среќа и успех. Нека 2019 биде успешна на деловен план и да донесе просперитет на македонските компании и препознатливост на македонскиот квалитет.

Ви благодарам.

stopanska_komora_26

predavanje
Предавање на Универзитетот во Вроцлав на тема: „Мостови на пријателство и соработка: Македонија - Полска“
Вторник, 04 Декември 2018

Магнифиценцијо, Почитуван господине ректоре,
Почитувани декани, професори, студенти,
Ценети присутни,
Дами и господа,

Како Претседател на Република Македонија, чест ми е да се обратам на престижниот Универзитет во Вроцлав, во пријателска Република Полска. Полска е земја која во најмрачните периоди на европскиот континент била симбол на слобода. Во време кога европските држави една по една беа анектирани од Хитлера, Полска беше првата држава која даде отпор и со тоа го охрабри цивилизираниот свет одлучно да застане против злото на фашизмот и нацизмот.

Полското општество помогна да се заврши Студената војна. Солидарност го означи почетокот на крајот на Варшавскиот пакт. Во 1981 година познатата југословенска рок група „АЗРА" ја испеа песната „Полска во моето срце" како израз на симпатијата и на солидарноста на младите од Југославија со автентичното движење за слобода и правда.

И како што полската држава ги згрижи децата бегалци од Граѓанската војна во Грција, така полската наука покажа грижлив интерес за нивниот мајчин јазик – македонскиот. Не случајно во 1973-та, пред 45 години, токму вашиот престижен универзитет му додели почесен докторат на академик Блаже Конески, што е прва таква титула за Македонец во Полска. (Sokołowski, 2001).

Инаку, само три дена нè делат од денот кога пред 25 години, во 1993-та почина Блаже Конески. Затоа, моето обраќање ќе го започнам со крајот на неговиот живот.

Непосредно пред неговата смрт изнемоштениот Конески ја повикал неговата колешка, познатиот полско-македонски славист Зузана Тополињска и ѝ го диктирал она што ќе биде негово последно објавено сведоштво. (Конески, 1993). Во тоа мошне кратко, но длабоко послание до неговата, но и до идните генерации, тој за последен пат се осврнал на прашањето што го прогонувало речиси целиот негов живот.

Како лингвист и книжевник кој се посветил на развојот на македонскиот литературен јазик, тој бил свесен дека три нешта фрлале сенка врз неговото животно дело. Прво, македонскиот јазик го зборуваат едвај два милиона луѓе. Второ, целосната кодификација на македонскиот литературен јазик е завршена дури во 1945-та, по формирањето на македонската држава. Трето, македонскиот јазик бил и сè уште е оспоруван.

Соочен со овие три факти, Конески имал храброст јавно да постави едно многу тешко прашање: Која е смислата да се пишува, да се твори на мал јазик?

Ова прашање значело преиспитување на целото негово научно и книжевно творештво и, воопшто, смислата на неговиот живот.

Колку и да е мал, македонскиот јазик има своја големина.

Тоа е јазикот што просторно е најблиску до изворот на првиот пишан јазик на словенските земји – старословенскиот. Знаеме дека во 855 година, врз основа на говорот на словенските племиња Сагудати, Другувити, Велегезити и Ринхини кои биле населени во Македонија, Св. Константин ‒ Кирил и Методиј составиле нова азбука – глаголица. Со помош на глаголицата, тие не ја превеле, туку ја препеале Библијата на старословенски. А, препевот е секогаш многу потежок од преводот. Тоа зборува и за богатството на јазикот и за нивната генијалност.

Со помош на тој пишан јазик, Св. Кирил и Методиј и нивните ученици меѓу кои и Св. Климент и Наум Охридски го растерале духовниот мрак и маглата на незнаењето и го ослободиле огромниот духовен, интелектуален, културен и креативен потенцијал на словенските народи. И затоа, еден од големите синови на словенството, Карол Војтила, папата Јован Павле II во 1980 година, во своето апостолско послание Egrigae Virtutis ги прогласи Св. Кирил и Методиј за копокровители и патрони на Европа.

Но, славистот Реџиналд де Бреј ќе напише: „Заради иронијата на историјата, народот чии предци им го дадоа на Словените нивниот прв литературен јазик беа последни на кои им се призна нивниот модерен јазик како словенски и различен од соседните српски и бугарски". (De Bray, 1980).

Зошто е тоа така? Макс Вејнрих духовито забележал дека „јазикот е дијалект со армија зад себе." Во долгите векови на туѓа политичка и духовна власт, нашиот јазик бил систематски потиснуван и забрануван. Само во текот на 19 и првата половина на 20 век стотици словенски натписи биле избришани, илјадници словенски ракописи биле уништени, стотици илјади Македонци биле принудно преименувани, а нивните идентитети насилно менувани. Вклучително и идентитетот на Конески, чие презиме го менувале те во Коневиќ, те во Конев, во зависност од тоа која соседна држава владеела со неговата татковина Македонија.

Соочен со таквата сосотојба, Конески во 1939 година ги запишал познатите стихови: „рика во мене маката / дека сум роден во смачкано племе", односно, во обесправен народ.

Но, сето тоа се промени со крајот од Втората светска војна. Kористејќи го сувереното право на самоопределување, македонскиот народ на 2 август 1944 година ја создаде современата македонска држава. Еден од првите документи на македонската република е и решението „за воведување на македонскиот јазик како службен јазик во македонската држава".

За спроведување на тоа решение била формирана Комисија за јазик и правопис. Како нејзин член, Конески бил свесен дека прашањето за јазикот е едно од најважните при разрешувањето на македонското прашање. Како и Крсте Петков Мисирков, тој многу добро знаел дека афирмацијата на македонскиот литературен јазик е услов за заокружување на националната консолидација на Македонците.

Затоа, целиот свој живот го посветил на една цел. А тоа е да му помогне на својот народ да го развие и афирмира својот литературен македонски јазик.

Конески бил еден од најактивните учесници во кодификацијата на македонскиот стандарден јазик. Тој имал централна улога во донесувањето на клучните документи на македонската наука за јазикот – азбуката, правописот, граматиката, речникот, историската фонологија, историјата на јазикот (Видоески, 1986, 2013). Како лингвист, поет и преведувач, тој го насочи вниманието на светската лингвистичка и книжевна јавност кон македонскиот јазик. Како еден од основачите на најважните академски институции и списанија, тој придонесе кон процутот на македонистиката.

Со сè што правеше, Конески и неговата генерација за многу кратко време го издигнаа македонскиот јазик во современ европски јазик со светла иднина.

Но, таквиот успех ги разбудил старите балкански сеништа на негирањето. Македонскиот јазик и денес сè уште се соочува со бројни оспорувачи кои, обидувајќи се да го избришат или преименуваат, вршат еден вид симболична опресија врз македонскиот идентитет.

И самиот Конески на своја кожа ја почувствувал ваквата состојба. Ќе ви дадам само една илустрација.

Во 1968 година, пред 50 години, Конески станал почесен доктор на Чикашкиот универзитет. Но, американскиот славист и македонист, проф. Виктор Фридман откри дека околу тој докторат се водела вистинска политичка драма (Фридман, 2011).

Имено, уште во 1964-та година, полско-американскиот славист и шеф на Катедрата за словенски јазици на Чикашкиот универзитет, проф. Едвард Станкиевич предложил Конески да биде прогласен за почесен доктор на тој универзитет. Предлогот набргу се нашол на агендата на надлежната Комисија за почесни признанија која сериозно го разгледувала. Но, некои од членовите на Комисијата се плашеле од реакциите на Грците. Сметале дека таквата награда може да биде сфатена како непријателски чин од страна на Грците кои го негирале постоењето на македонскиот јазик, македонскиот идентитет и, воопшто, македонскиот народ. Па така, одлуката за почесниот докторат на Конески била одложена сè до 1968 година. Тоа бил можеби единствен забележан случај на одложување на одлука за доделување на почесен докторат на Универзитетот во Чикаго. И тоа поради големиот страв од еден мал јазик.

А стравот до некаде бил и оправдан, бидејќи веднаш по церемонијата до претседателот на Универзитетот започнале да пристигнуваат протестни писма во кои се изразувало незадоволство поради признавањето на „непостоечки јазик" на еден „непостоечки народ." (Фридман, 2011).

Од тој инцидент мина рамно половина век. Но, тој страв, за жал, сè уште е присутен, и не само во Америка. Ако на веб-страниците на институциите на Европската Унија ги побарате документите што се однесуваат на нашиот регион, ќе забележите една чудна работа. Повеќето документи се преведени на официјалните јазици на државите од нашиот регион. Но, само во нашиот случај наместо македонски јазик, пишува „јазик на Поранешната Југословенска Република Македонија." Колку што знам, таков јазик во славистиката не постои.

Во официјалниот речник на Бриселската бирократија и дипломатија ги нема термините „Република Македонија" и придавката „македонски". Наместо тоа, многу бриселски виртуози на политичката коректност ги користат најубавите можни епитети за мојата држава и мојот народ, но, само со една цел, а тоа е да ги избегнат термините Република Македонија, македонски јазик, македонски народ, македонски идентитет, македонска култура. Па така, ако чуете некој да зборува за некоја многу убава европска земја и притоа упорно избегнува да ѝ го спомне името, голема е веројатноста дека станува збор за Република Македонија.

Ваквата практика стана толку алармантна што во 2011 година упатив писмо до тогашниот претседател на Европската комисија, Баросо, дека нема да примам извештај на Европската комисија за напредокот на Република Македонија ако во извештајот не стои придавката „македонски". Таа практика не е во духот на „единството во различноста." И не е само Европската Унија. Пред неколку години постоеше обид да се избрише терминот „македонски јазик" и од официјалниот регистар на термини на Обединетите нации. Морав да пратам писмо до тогашниот генерален секретар Бан Ки-мун за да се спречи таквата непринципиелна намера.

Што зборува сево ова? Оние кои го негираат македонскиот идентитет и македонскиот јазик имаат искривено огледало. Наместо да ја приспособат својата искривена слика кон фактичката реалност на терен, тие се обидуваат да ја приспособат реалноста на нивниот искривен светоглед. Светоглед во кој како да нема место за македонскиот јазик и идентитет.

Соочен со ваквите искуства, Блаже Конески ја разобличил логичката грешка на негаторите.

Во срцевината на проблемот лежат двојните стандарди. Има нации, вели Конески, на кои историските права не им се оспоруваат и, од друга страна, има нации на кои тие права им се оспоруваат. Силите што не се мират лесно со самостојниот развиток на народите се подготвени да стават и цел научен апарат во заштита на своите ненаучни и непринципиелни позиции. (Конески, 1968). А политизираната наука не е вистинска наука. Затоа, во една прилика рече дека: „како и да се создаваше македонскиот литературен јазик [...] тие, пак, ќе му изнајдеа некоја мана. Зашто тие се од дното на душата против самиот македонски јазик, а не само против некој негов конкретен облик." (Стојчевска-Антиќ, 2017).

Народот и јазикот се историски феномени и како такви имаат право на своја историја. Затоа, одбивањето на еден народ да му се признае историското право на јазична самостојност е еднакво на тиранија. Решението, вели Конески, не е во ситно пазарење со оние што претендираат да го држат клучот на минатото на еден народ, а со тоа и го оспоруваат неговото историско право, туку во признавање на историското право на сите народи кои смогнале сили да се оформат во современи нации. (Конески, 1968).

Зошто толку зборувам за Конески? Бидејќи во неговиот живот е пресликан и животот на македонскиот народ и на Република Македонија.

И токму затоа тој предупреди дека за нас, Македонците, „повеќе отколку за многу други во светот, јазикот претставува, со сè што е на него создадено, како говорен и пишуван текст, најголемо приближување до идеалната татковина, тој е, заправо, единствената наша комплетна татковина." (Конески, 1986).

Најголемиот показател за вредностите на една нација е консензусот околу она што не е за продажба, она за што не може да се пазари и преговара.

Денес, за жал, некои од големите придобивки за кои се изборил се доведуваат во прашање. Дојдоа генерации кои како да го заборавија заветот на Конески и почнаа да се пазарат со оние кои претендираат да го држат клучот на нашето минато.

Додека зборувам тука, Република Македонија се соочува со можеби најголемиот предизвик од нејзиното формирање, а тоа е да се одрече од историското право и правото на самоопределување.

Правото на самоопределување значи дека само нацијата има право на одлучување за својата судбина, дека никој не е овластен насилно да интервенира во нејзиниот живот, да ги руши нејзините школи и други институции, да спроведува насилство над нејзините обичаи и навики, да го сотира нејзиниот јазик или да ѝ ги забранува нејзините права. Правото на самоопределување значи дека нацијата може да го уреди својот живот во согласност со сопствената волја. Таа има право автономно да го уредува својот живот. Има право на целосна сецесија (отцепување). Нациите се суверени и сите се еднакви.

Од правото на самоопределување извира и правото на народот да го одбере своето име и името на државата што ја создал, па и името на јазикот што го говори. Правото на избор на име е нераздвоен дел од правото на самоопределување.

Сепак, Грција со Спогодбата од Преспа ни наметнува ново име и бара истото да се применува erga omnes – и за меѓународна и за домашна употреба. Предвидено е да го промениме Уставот. Преку оваа спогодба, Грција ќе добие постојан надзор за тоа како ние ќе се именуваме себе си, но и како другите држави ќе ни се обраќаат нам. Со Спогодбата ќе се преименуваат нашите институции, ќе се цензурира содржината на учебниците на нашите деца, ќе се спречува правото на граѓаните да го изразуваат својот македонски идентитет. Се регулира именувањето на нашиот македонски јазик. Еден многу важен дел од нашиот начин на живот ќе зависи од волјата на Грција. Тоа е цензура на светот и автоцензура на колективната свест на македонскиот народ. Тоа е насилство врз нашата историска меморија. Она што грчката држава им правела на Македонците во Грција, сега, со Преспанската спогодба сака да им го направи и на Македонците во Република Македонија.

Современата историја покажа дека Балканот е родното место на преседаните. Ако со нас се прават штетни преседани со кои се ограничува нашата сувереност и политичката независност, тогаш прашање на време е кога ќе бидат применети и во други држави.

И наспроти сета политизација на науката од страна на многу европски и светски центри на моќ, го имаме примерот на Полска, на полската наука, на полската славистика.

Веќе спомнав дека Полска ги отвори вратите за македонските деца бегалци од Граѓанската војна во Грција и им стана втор дом на бездомните и прибежиште на прогонетите. Тие денес се силен мост на пријателство меѓу двете земји и народи. Еден од нив, Коле Симитчиев, дури беше и професор на овој универзитет.

Нашите две држави воспоставија дипломатски односи пред 25 години. Првиот демократски избран премиер Тадеуш Мазовјецки го бранеше правото на македонскиот народ и Република Македонија на самоопределување и човечко достоинство. Односите зајакнаа во 2005 година кога Република Полска одлучи да го употребува уставното име на Република Македонија во билатералната комуникација. Искрено сме благодарни за принципиелната одлука.

Република Полска е голем пријател, искрен партнер и гласен поддржувач на Република Македонија во Европската унија и во НАТО.

Таа своја поддршка ја покажа на дело за време на европската мигрантска криза. Република Полска беше една од неколкуте држави членки на Европската Унија која правилно разбра дека синџирот е цврст колку што е цврста неговата најслаба алка. На континентот Европа, таа алка е Република Македонија. Мојата држава издржа пред напливот на мигрантскиот бран, благодарение на помошта што ја доби не од Брисел, туку од Вишеградската четворка и земјите долж балканската мигрантска рута.

Додека зборувам тука, на јужната македонска граница патролираат полски полицајци. Тие ѝ помагаат на македонската армија и македонската полиција во чувањето на Европа од заканата што доаѓа од територијата на Европската Унија. Тоа е парадокс – полицајци на земја членка на Европската Унија се распоредени на територија на земја која не е дел од ЕУ за да ја чуваат Европа од заканата што доаѓа од територијата на земја членка на ЕУ ‒ Грција. Затоа, како Претседател на Република Македонија јавно ја искажувам нашата благодарност до Полска и до другите држави кои ни помагаат да ја чуваме Европа.

Но, освен на полската држава благодарни сме ѝ и на полската наука.

Полската наука покажа жив интерес за Македонија и за македонскиот јазик. Во време кога соседните пропаганди вршеле присвојување на македонскиот јазик, познатиот славист Мјечеслав Малецки недвосмислено изјавил дека македонските дијалекти не треба да се третираат ниту како српски, ниту како бугарски, но како посебен јазик. Малецки системски проучил неколку архаични македонски дијалекти во околината на Солун и тоа кратко време пред грчката држава да успее да ги збрише од својата јазична карта. Со тоа не само што конечно ја потврдил теоријата за потеклото на старсловенскиот јазик, туку и оставил трајно сведоштво за присуството на македонскиот јазик на тој простор. (Видоески, 1977, 2013).

Големиот Мјечеслав Малецки беше еден од основачите на македонистиката во Полска. Неговото дело го продолжија реномираните слависти Збигњев Голомб, Влоѓимјеж Пјанка, Зѓислав Штибер, Кшиштов Вроцлавски, Зузана Тополињска која денес е прва дама на светската славистика, понатаму Мјечеслав Караш, Јан Соколовски, Мира Солецка, Станислав Каролак, Ирена Савицка, Ивона Лучкув, Ана Коритовска и многу, многу други.

Преку Семинарот за македонски јазик, литература и култура, Република Македонија стана дестинација за стотици полски лингвисти.

Низ годините се создаде круг на доверба во која македонистите од Република Македонија можат да ги поставуваат и најтешките прашања за македонскиот јазик без ронка сомнеж во искрените намери на нивните полски соговорници. Дел од тоа интелектуално острење на идеите е и проектот „Граматичка конфронтација на полскиот и македонскиот јазик", воден од академиците Зузана Тополињска и сега веќе покојниот Божидар Видоески. Овој заеднички проект меѓу Институтот за полски јазик на Полската академија на науките и Одделението за лингвистика на Македонската академија на науките и уметностите веќе ја ситни четвртата деценија. И благодарен сум му на ректорот Језерски со чија помош излезе последниот том на овој проект. Тука со нас е и професорот Јан Соколовски кој сега го води овој проект во рамките на Вроцлавскиот универзитет.

Како што Република Полска е на страната на правдата, така полската наука одлучно стои на страната на вистината. И токму затоа чувствувам слобода пред вас да го кажам следново: 25 години по посланието на Конески, македонскиот јазик сè уште го зборуваат малку луѓе, некои кругови сè уште го сметаат за млад јазик и поради тоа сè уште го оспоруваат. И 25 години подоцна сè уште се поставува прашањето: Дали има смисла да се твори и комуницира на мал јазик?

Верувам дека вреди и тоа од најмалку две причини.

Прво, како меѓугенерациски комуникациски код, јазикот е врска меѓу предците и потомците. Јазикот, неговата семантика, симболите и граматиката се образуваат врз основа на перцепција што народите и заедниците ја имале за реалноста. Вреди да се зборува и да се создава на мал јазик кој има уникатна перцепција на светот бидејќи со тоа и светот е побогат. Нашата Европа е побогата.

Второ, македонскиот јазик е lingua franca, благодарение на кој припадник на една етничка заедница се разбира со припадниците на другите етнички заедници во Република Македонија. Тоа е дел од нашиот општествен договор. Нашата сила е во нашата различност, а нашата различност е гарантирана со нашето единство. Израз на тоа единство е македонскиот јазик.

Чувањето и творењето на македонски јазик е обврска кон минатото и влог во иднината. Чувари на тој јазик и тоа наследство се и сите македонисти, особено полските македонисти. Посебно важно место зазема македонистичката работилница при Институтот за словенска филологија на Вроцлавскиот универзитет, која е најсериозен партнер на академските институции во Република Македонија. (Тополињска, 2016).

Затоа, во ова време на сериозни предизвици за Република Македонија и за македонскиот народ, нам повторно ни се потребни нашите пријатели да го чуваат за нас она што сами можеме толку лесно да го изгубиме. Полските македонисти и македонистите во светот се чувари на нашата комплетна татковина бидејќи како што рече Конески „до таму е нашата татковина до каде што е нашиот јазик."

Ви благодарам.

predavanje4

PRM_cop_01
Обраќање на претседателот Иванов на Самитот за Климатски промени COP24
Понеделник, 03 Декември 2018

Ценети екселенции,
Дами и господа,

Како претседател на Република Македонија, имам чест прв да Ви се обратам на моето последно учество на Конференцијата на Страните.

Во последните десет години бев сведок на високи очекувања и големи разочарувања, на големи препреки и на уште поголема решителност на грст луѓе, едно глобално креативно малцинство, коешто беше одлучно да нѐ доведе нас, креаторите на политики и носителите на одлуки во Париз. Таму откривме дека Париз е само почетокот на една долга трка која ќе ја одреди судбината на човештвото. Со нивната заразна страст, ни помогнаа да погледнеме над баналните приоритети на наредните избори, кон суштинските потреби на оваа и на наредните генерации.

Веќе не учествуваме во трката за да победиме, туку за да преживееме како човечки вид. Тркајќи се со глобалното затоплување, мора тековно да се обучуваме и да учиме затоа што времето ни истекува. Мора да темелно да го промениме нашиот начин на живеење, производство, потрошувачка и развој. Треба да го замениме себичниот косумеризам со филозофија на споделување. Без вечна моралност, ќе имаме минливо човештво. Само со промена на навиките на нашите срца ќе започнеме да го менуваме срцето на неодржливиот глобален енергетски систем.

PRM_cop_02

Република Македонија во континуитет го усогласува начинот на известување со стандардите на Европската унија. Го менуваме начинот на кој се изготвуваат и ревидираат стратегиите, политиките и законите – со транспарентно и широко учество на сите засегнати страни. Но, дури ни тоа не е доволно. Додека говорам тука, многу мои сограѓани дишат воздух кој е еден од најзагадените во Европа. Патеката е тесна и мора да ги збиеме редовите. Мора да воспоставиме круг на доверба меѓу политичарите, научниците, претприемачите, наставниците и активистите, затоа што не се натпреваруваме еден против друг, туку заедно како тим. Енергетскиот сектор, земјоделството, транспортот и градежништвото треба да го земат глобалното затоплување предвид. Ова е неопходно за здравјето на луѓето, особено за најранливите категории. Следствено, нашата трајна заложба мора да биде зелен раст и развој и помали јаглеродни емисии. Но, тоа ќе биде возможно само ако создадеме зелени работни места. Затоа, ја поддржуваме Шлезиската декларација за солидарност и праведна транзиција која се однесува на преквалификацијата на работната сила.

Очекуваме дека COP24 ќе ги постави општите правила за следење на напредокот на земјите при спроведувањето на Парискиот договор. Упатствата мора да се јасни, сеопфатни, но исто така доволно флексибилни со цел секоја земја да прави свои проценки и да известува за својот напредок кон глобалната цел. Република Македонија припаѓа на еден од најранливите региони во светот по прашањето на климатските промени. Покрај правилата за ублажување на климатските промени, одлуките за климатските промени би требало да опфатат и адаптација на засегнатите сектори. Мора да постои еднаквост меѓу ублажувањето и адаптацијата. Ова е особено важно во контекстот на финансиите.

Република Македонија останува посветена на овие заложби. Мора да ја трчаме трката не за да победиме, туку за да преживееме. Не за нас, туку за идните генерации.

Ви благодарам.

PRM_cop_03

forum_paris
Обраќање на претседателот Иванов на Парискиот мировен форум
Недела, 11 Ноември 2018

Почитувани присутни,
Дами и господа,

Чест ми е како Претседател на Република Македонија да ви се обратам на Форумот за мир во Париз. Овде сме да зборуваме за мирот и безбедноста, заштитата на животната средина, одржливиот развој, новите технологии и инклузивната економија. Но, решението на овие глобални предизвици лежи во едно нешто, а тоа е нашиот светоглед.

Контурите на светогледот кај секој човек се исцртуваат уште во детството. Три потреби се клучни во оформувањето на младите – внимание, афирмација и грижа. Децата кои примаат внимание, афирмација и грижа од своите родители и учители се развиваат во емпатични, сигурни и грижливи луѓе. Тоа се луѓе со самодоверба кои влеваат доверба, кои ја сакаат вистината и со страст се залагаат за социјална правда и мир, за одржлив развој, борба со климатските промени. Тоа се луѓе кои веруваат во човековите права и слободи и го почитуваат достоинството на различностите.

Но, ако погледнеме околу нас, токму овие вредности сè повеќе недостасуваат.

Отсуството на одговорност доведе до криза на довербата. Светот минува низ голема трансформација во која исчезнува граничната линија меѓу вистината и лагата, меѓу исправното и погрешното. Општествата се фрагментираат, семејствата се распаѓаат, индивидуите се изолираат. Се создаваат гета без ѕидови, во кои различните се толерираат без вистински да се почитуваат. Човекот се постави за господар на природата, без да умее да господари со сопствената алчност. Нарушен е кревкиот климатски баланс.

Постојат бројни причини за ваквата состојба. Но, јас ќе се осврнам само на една ‒ образованието. Во многу земји во светот формалното образование, за жал, не нуди доволно внимание, афирмација и грижа за младите. Доминантниот Хумболтов модел на образование се темели на негативно внимание. Се казнуваат грешките наместо да се наградуваат успесите и да се стимулираат креативноста и иновативноста. Овој пристап влијае на светогледот на младите луѓе.

forum_paris_2Уште како универзитетски професор го препознав овој проблем. Но, шанса да направам суштинска промена настапи дури откако некои од моите студенти станаа политичари и носители на одлуки кои во 2009-та ме кандидираа за Претседател на Република Македонија. А, што да прави професор кога ќе стане претседател? Одговорот е едноставен ‒ отвора своја школа. Така во 2010 година со мојот тим ја започнав Школата за млади лидери која потоа прерасна во Меѓународна школа.

Како што родителот инвестира во децата, така јас како Претседател сакав да инвестирам во младите. Целта ни беше на најталентираните и најуспешните млади лидери во Република Македонија и во регионот да им го дадеме она што не можат да го добијат во рамките на официјалниот образовен систем.

Прво, да ги препознаеме најуспешните и да им посветиме неопходно внимание.
Второ, да го афирмираме сето она што до тогаш го постигнале, сите нивни хуманитарни иницијативи, поттикнувајќи ја самодовербата кај младите и градејќи култура на доверба.
Трето, да се грижиме за нивниот натамошен развој како лидери со тоа што ќе инвестираме во нив.

А за да го постигнеме тоа се вративме на изворот, каде водата е најчиста, кај Аристотел. Знаеме дека Аристотел имал три нивоа на предавање на знаењето.

Егзотеричните предавања биле наменети за оние кои сакаат да ги прошират своите знаења, но само до ниво на општа култура.

Езотеричните предавања биле за оние посветени ученици кои можеле сложените концепти да ги разберат со моќта на умот. За среќа, голем дел од тие предавања се сочувани.

Меѓутоа, највозвишени се акроматските предавања што Аристотел ги имал очи во очи. Веќе 24 века се трага по тие изгубени предавања. Но, врз основа на постапките на неговите најдобри ученици, можеме да ги реконструираме некои од основните принципи. Се претпоставува дека дел од тие акроматски предавања биле четирите златни правила, кои се дел и од сите големи религии. Веројатно, Аристотел на своите најодбрани, највозвишени ученици им велел:
• Прво: „бидете трпеливи".
• Второ: „секогаш учете од другиот".
• Трето: „искористете го моментот".
• Четврто: „ако сакате да успеете, тогаш бидете подготвени на секоја жртва".

forum_paris_4Оној што брза прави грешки, другиот учи од него, го чека да згреши и го користи моментот. Вистинскиот момент само еднаш се појавува. Целата филозофија во овие четири изворни принципи од највозвишените акроматски предавања е тоа дека тие се случуваат во еден момент ‒ и тогаш е потребна подготвеност за жртва.

Знаењето застарува, но мудроста не. Затоа, наша цел при создавањето на Школото за млади лидери беше мудроста и вештините на докажаните лидери да им ја направиме достапна на оние кои ќе бидат идни општествени лидери во Република Македонија и на Балканот.

На нашето Школо, младите лидери имаат шанса да разговараат очи во очи со некои од најуспешните лидери на денешницата и од нив да учат како да ги применат знаењата и вештините. Станува збор за интердисциплинарно и апликативно знаење, практични совети и менторство од врвни светски лидери.

Досега над 350 млади луѓе од Република Македонија и од регионот, со различен академски и професионален фокус, беа обучувани од над 200 врвни лидери од областа на политиката, бизнисот, иновациите, комуникациите.

Сакавме да изградиме лидери со вистински вредности, интегритет и отворен ум. Секоја генерација ја потсетував на Ајнштајновата мисла дека умот е како падобран – корисен е само кога е отворен. Само со отворен ум младите ќе можат да размислуваат надвор од шаблоните, да изнаоѓаат нови и иновативни и креативни решенија за локалните и глобалните предизвици.

Младите лидери се припадници на милениумската Y-генерација. Затоа, покривме теми кои им се блиски, а се темелат на филозофијата на споделување. Sharing philosophy подразбира и sharing economy, во која младите го споделуваат пристапот кон производите или услугите, наместо да бидат нивни индивидуални сопственици. Ги обучуваме да користат crowdfunding и crowdsourcing за да наоѓаат фондови за нивните проекти од голем број интернет-корисници.
Држевме обуки за одржлив развој и стартап-филозофија. Ги охрабрувавме да ја користат моќта на вмрежувањето за да носат позитивни промени во општеството. Со други зборови, Школата за млади лидери е стартап-училиште за идните општествени лидери во Македонија и на Балканот.

forum_paris_5Но, можеби најважното нешто што сакаме младите да го научат е лекцијата за моралното лидерство. Стана популарно да се вели дека не е важно дали некој политички или бизнис-лидер е морален или не, сè додека добро ја извршува работата. Способноста, а не карактерот, е она што е важно. Но, прагматизам без морал води кон краткорочни решенија со долгорочно штетни последици. Лидери без морал се дел од проблемот, а не од решението.

Затоа, кај младите лидери ја развиваме свеста дека сите ние пловиме на истиот глобален брод. Но, за да ги заштитиме нашите економии и држави од бродолом, неопходно ни е сидро. А, тоа сидро се трите принципи на секоја успешна економија, што важат и за успешната политика и образование. Ако која било земја или компанија ги имплементира меритократијата, прагматизмот и чесноста – ќе успее.

Со меритократијата ги избираме најдобрите да бидат лидери. Ако се опкружувате со успешни луѓе и ако поддржувате успешни луѓе, и вие ќе имате успех. За тоа се неопходни високи критериуми.

Со прагматизмот учиме и го користиме најдоброто од другите. Не е доволно да се учи за да се знае. Знаењето треба да биде применливо.

Со чесноста се трудиме да нема корупција и промовираме чесност и во приватниот и во професионалниот живот.

Колку ова ги чини даночните обврзници на Република Македонија? Ни малку. Реализацијата на Школата за млади лидери е целосно финансирана од приватниот сектор од Република Македонија, но и од глобалните брендови. Станува збор за компании што ја препознаа важноста и вредноста на нашиот проект и ја поддржаа нашата мисија, уверени дека инвестираат во идните општествени лидери. Школата основана од претседателот на државата, а финансирана од приватниот сектор, е пример за јавно-приватно партнерство кое има за цел да инвестира во општеството и иднината.

Оваа инвестиција е веќе исплатлива. Бројни млади лидери од претходните генерации веќе почнаа да заземаат одговорни лидерски позиции во различни општествени сфери и да стануваат позитивен пример за другите. Тоа се млади луѓе кои своите погледи ги насочуваат кон иднината, кои размислуваат за иднината и кои сакаат да ја достигнат иднината, не само за себе, туку за што повеќе луѓе во општеството.

forum_paris_6Благодарение на сево ова, Светскиот форум на бизнис-ангели ја прогласи Школата за млади лидери за најдобар социјално-одговорен проект во Европа за 2017 година.

Некој од вас можеби ќе рече: „Претседателе, па во светот веќе постојат многу лидерски школи." Точно, но најголем дел од нив се исклучително скапи и достапни само за малкумина. Речиси нема претседателски школи кои се практично бесплатни бидејќи се поддржани од приватниот сектор. Тоа го прави нашето Школо исклучок од правилото. А тој исклучок за нас прави огромна разлика.

Друг можеби ќе праша како овој модел на лидерско школо ги решава глобалните предизвици за кои сме собрани денес. Нашиот модел може да се користи за промена на доминантната образовна парадигма, која треба да биде ориентирана кон решенија. Со тоа се создава нова генерација лидери со вистински вредности кои нема да бегаат од проблемите, туку ќе ги решаваат. Лидери кои нема да доминираат и дискриминираат, туку ќе соработуваат и вклучуваат. Лидери кои наместо страв ќе шират надеж и во своите општества и во светот.

Успеавме да создадеме препознатлив модел што инспирираше и други актуелни и поранешни шефови на држави да започнат свои лидерски школи по урнек на нашата. Но, верувам дека ваквиот успех е само почеток.

Мојата порака до вас, лидерите на денешницата е: Не гледајте до следните избори, туку до следните генерации. Инвестирањето во идните лидери треба да стане нова мода, нов тренд. За вакви идеи не треба да се бараат авторски права. Ова е многу потребно во секое општество. Би бил пресреќен доколку чујам дека и други шефови на држави и влади формирале лидерски школи. Дека на идните лидери им дале внимание, афирмација и грижа, и со тоа ги подготвуваат да го преземат кормилото. Само така успехот ќе стане основа за нов успех. Бидејќи, преку инвестирањето, младите лидери се повикани да ја препознаат и одговорноста како идни лидери.

Додека зборуваме, милениумската Y-генерација го зазема своето место во светот. Веднаш зад нив е постмилениумската Z-генерација која не познава свет без интернет. А, во моментов се раѓа најмладата алфа-генерација која е предодредена да живее во 22 век. Наша одговорност е да ги подготвиме оние кои доаѓаат по нас да ги заземат своите места на нашиот глобален брод. Да им дадеме мапа и компас со тоа што ќе ги подготвиме да бидат морални и етички лидери со карактер, интегритет, понизност, фокус на луѓето, одговорност и страст. Да не се плашат од непознатото, туку храбро и мудро да се соочуваат со предизвиците, за конечно да запловиме во помирни води. Бидејќи само променети поединци можат да го променат духот на светот.
forum_paris_1


 
Почеток < Пред 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Следно > Крај
Страница 1 од 63